• porno
  • jigolo sitesi

  • Armenian Singles
    Page 3 of 232 FirstFirst 1234561353103 ... LastLast
    Results 31 to 45 of 3472

    Thread: Regional geopolitics

    1. #31
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Iran stirs up new conflict: Its Iraqi terrorist arm shoots Scuds at Kuwait
      DEBKAfile Exclusive Report August 26, 2011,


      Three Scud missiles flying from Iraq to Kuwait early Friday, Aug. 26 were launched by the Iran-backed Ketaeb Hizballah of Iraq, the first such attacks since the US invaded Iraq in 2003. It was also the first time any Middle East terrorist group had used Scud missiles.
      They exploded on open ground, but DEBKAfile's sources report that this round was meant as a warning for Kuwait to halt construction of the Grand Mubarak Port opposite the Iraqi shore - or else it would be followed by a massive volley.
      In the second week of August, Kuwait massed troops on Boubiyan Island just across from Iraq to defend the huge $1.1 billion Grand Mubarak Port under construction there. The force was composed of Military Police of the Amoun Defense Organization, units of intelligence and air defense, the 35th Company, the 6th Brigade and naval forces.
      This appeared to be rather a disproportionate reaction to Iraq's demand that Kuwait freeze construction of the Persian Gulf port until guarantees were provided that the new facility would not hinder the operations of Iraq's own planned harbor in the southern region of Basra. Iraq also fears it will block the main Persian Gulf gateway for its oil exports to reach the world's shipping lanes from the Shatt al-Arb.
      A government spokesman in Baghdad demanded assurances that free and safe navigation would not be affected by the Kuwait port which is scheduled for completion in 2016.
      This dispute did not account for Kuwait's heavy military deployment on its largest island.
      What did is another factor DEBKA-Net- Weekly's military and intelligence sources reported on Aug. 12: A threat from the Iraqi Shiite radical Ketaeb Hizballah, an arm of the Iranian Revolutionary Guards Al-Qods Brigades, trained by the Lebanese Hizballah, to strike the new port with Scud missiles, a threat they started carrying out this Friday.
      This followed Tehran's discovery that Mubarak Port was also projected to house a large naval base to serve the fleets of Kuwait, the US and Saudi Arabia in the Persian Gulf, a project Iran is determined to put paid to by any means.
      Until Friday, there was no confirmation of the group's claim to have recovered most of the inventory of 250 Scuds held by Saddam Hussein before the US invasion of 2003. But now, is clear to Kuwaiti and Western intelligence officials in the Gulf that the Scud cache has indeed fallen into the hands of the Ketaeb Hizballah of Iraq and that there is a real danger of Tehran using Iraqi Shiite extremists to sabotage the Boubiyan Island project.
      Last week, Iraqi Hizballah activities staged a demonstration against the port on the Iraqi-Kuwait border. Kuwait warned it would show zero tolerance for any border incursions.

    2. #32
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      «Անկախության քսանամյակը Հարավային Կովկասում» թեմայով քննարկում Վաշինգթոնում

      16.09.2011
      Տաթեւիկ Լազարյան
      «Անկախության քսանամյակը Հարավային Կովկասում. ձեռքբերումներ եւ մարտահրավերներ» թեմայով մեծ քննարկում էր կազմակերպել երեկ Վաշինգթոնի ռազմավարական եւ միջազգային ուսումնասիրությունների կենտրոնը։

      Քննարկմանը մասնակցում էին հայտնի վերլուծաբաններ, պաշտոնյաներ Միացյալ Նահանգների պետդեպարտամենտից եւ պաշտպանության ոլորտից, փորձագետներ հարավկովկասյան երեք երկրներից: Հայաստանը ներկայացնում էր Միացյալ Նահանգներում Հայաստանի նախկին դեսպան, Tufts համալսարանի պրոֆեսոր Ռուբեն Շուգարյանը:

      ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության Ռուսաստանի, Ուկրաինայի եւ Եվրասիայի գծով գլխավոր տնօրեն Ջենիֆեր Ուոլշը անդրադարձավ տարածաշրջանին` Միացյալ Նահանգների պաշտպանական քաղաքականության տեսակետից, ընդգծեց, որ Հարավային Կովկասը կարեւոր տարածաշրջան է, սակայն միշտ չէ, որ արժանի ուշադրություն է ստանում: Ըստ Ուոլշի` տարածաշրջանը ԱՄՆ-ի համար կարեւոր է մի քանի պատճառներով։

      «Նախ՝ դա տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքն է․ այն գտնվում է Իրանի եւ զանգվածային ոչնչացման զենքի պոտենցիալ մատակարար երկրների միջեւ։ Բացի այդ՝ այն կարեւոր դեր է խաղում որպես Աֆղանստանում ՆԱՏՕ-ի գործողությունների համար անհրաժեշտ աջակցության փոխադրման ուղիներից մեկը։ Հարավային Կովկասը նաեւ դեպի Եվրոպա էներգետիկ ռեսուրսների թե՛ մատակարար է, թե՛ փոխադրող: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ազգային շահերից է բխում տարածաշրջանում կայունության հաստատմանը եւ հակամարտությունների լուծմանը նպաստելը, ասել է Ուոլշը՝ հիշեցնելով, որ երեք երկրներից երկուսը՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը, ուղղակի հակամարտության մեջ են:

      «Կարիք չկա նորից ասել, որ անվտանգության վիճակը երկու երկրներում, ինչպես նաեւ տարածաշրջանում տնտեսական եւ քաղաքական վիճակը մեծապես կբարելավվեն, եթե հակամարտությունը լուծվի: Տարածաշրջանում արտաքին ուժերը եւս կարեւոր դեր ունեն. Թուրքիան եւ Իրանը երկարատեւ եւ բարդ հարաբերություններ ունեն այդ պետությունների հետ: Ռուսաստանը կարծում է, որ տարածաշրջանը իր անվտանգության համար առանցքային դեր է խաղում, ուստի պետք է այնտեղ ազդեցության առավելություն ունենա, սակայն մենք համաձայն չենք – հայտարարել է Ուոլշը: - «Տարածաշրջանի մեր տեսլականը հետեւյալն է. այն բաց է Ռուսաստանի, Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի եւ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ համագործակցության համար եւ յուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի ինքը ընտրել իր զարգացման ուղիները»:

      «Ռուսաստանի դերը տարածաշրջանում հարեւանի դերն է․ դա չի ենթադրում, որ Ռուսաստանը, կամ որեւէ այլ պետություն, պետք է իրավունք ունենա վետո դնելու ինքնիշխան այն որոշումների վրա, որ կայացվում են տարածաշրջանի երկրների կողմից: Միացյալ Նահանգները մտադրություն չունի պայքարել Ռուսաստանի հետ տարածաշրջանում ազդեցության համար, կամ դուրս մղել նրան՝ դա ոչ խելամիտ կլիներ, ոչ էլ հնարավոր», - ասել է Ուոլշը:

      Միացյալ Նահանգներում Հայաստանի նախկին դեսպան, Tafts համալսարանի պրոֆեսոր Ռուբեն Շուգարյանը խոսեց տարածաշրջանի եւ Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների զարգացման մասին:

      «ԱՄՆ-ի հետաքրքրվածությունը տարածաշրջանով փոխվել է․ եթե 90-ականներին դա երկկողմանի համագործակցություն էր, հետագայում՝ տարածաշրջանային համագործակցություն, ապա սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումից հետո դարձավ գլոբալ անվտանգության հարց: Սակայն այն թերեւս իր բարձրակետին հասավ ռուս-վրացական պատերազմից հետո», - նկատում է Շուգարյանը։

      Անդրադառնալով Հայաստանում անկախության հռչակման հիմքերին` Շուգարյանն ասում է․ - «Ճշմարտություն է, որ հայկական ժողովրդավարական շարժումը 88 թվականին սկսվեց որպես Լեռնային Ղարաբաղի՝ Հայաստան հետ վերամիավորման խաղաղ պահանջի բնական արձագանք, սակայն հավասարապես ճիշտ է նաեւ այն պնդումը, որ հայկական հեղափոխությունը, համեմատած մյուս նախկին խորհրդային երկրների, առաջին ու թերեւս ամենաուժեղ պայքարն էր ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների եւ Խորհրդային Միությունից դուրս գալու համար»։

      Ելույթ ունենալով քննարկմանը՝ ԱՄՆ պետդեպարտամենտի Կովկասի եւ տարածաշրջանում հակամարտությունների հարցերով ներկայացուցիչ Ջասթին Ֆրիդմանը նշել է իրենց առաջնահերթություններից մի քանիսը․ - «Առաջինը` Մինսկի խմբի ձեւաչափում մեր գործընկեր՝ եւ շատ պոզիտիվ գործընկեր Ռուսաստանի հետ մենք ցանկանում ենք աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հարցում համաձայնության հասնելու գործին: Երկրորդը՝ ԱՄՆ-ը աջակցելու է հայ – թուրքական հարաբերությունների մերձեցման գործընթացին»։

    3. #33
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Israeli-Greek-Turkish air sea forces on guard for first Cypriot gas drilling
      DEBKAfile Exclusive Report September 17, 2011,


      Military tension is building up among Greece, Turkey and Israel as Cyprus prepares to start exploratory drilling for gas offshore Monday, Sept. 19 in the face of threats from Ankara. All three have placed their air and sea forces in a state of preparedness along with the Cypriot army.
      From Wednesday, Sept 14, Turkish warplanes and fighters kept watch on the Homer Ferrington rig belonging to Houston-based Noble Energy as it moved from Israel's offshore field Noa opposite Ashdod to Cyprus's Aphrodite (Block 12) field ready to start work.
      It was the first time since the Mavis Marmara episode of May 2010 that Turkish warships came less than 80 kilometers from Israel's territorial waters. DEBKAfile's military sources report that Israeli missile ships and drones kept watch from afar on the Noble rig's movement and tracked Turkish surveillance.
      As the rig moved into position opposite Cyprus, so too did two Turkish frigates. A Cypriot spokesman said Turkish warships and fighters had not entered the island's territorial waters.
      Ankara questions the rights of Israel and Cyprus to drill for hydrocarbon reserves in the respective Exclusive Economic Zones marked out in an accord they concluded last year.
      The UN-approved Law of the Sea authorizes nations to mark out their Exclusive Economic Zones for the exploration of natural resources to a distance of 200 miles outside their territorial waters. Israel has never signed this treaty.
      Thursday, Sept. 15, in Tunis, Turkish Prime Minister Tayyip Erdogan continued to inveigh against Israel declaring: "They will see what our decisions will be on this subject. Our navy attack ships can be there at any moment."
      Without specifically mentioning Cyprus, he said: "Israel cannot do as it pleases in the Mediterranean" and "Turkey is committed to preserving the freedom of navigation in international waters."
      Erdogan avoided linking Israel to the Turkish dispute with Greece and Greek Cyprus but is obviously galled by the connection and its three manifestations.
      1. Cyprus's Block 12 where drilling starts Monday borders on the huge Leviathan field Israel is developing in the eastern Mediterranean, whose proven gas reserves are calculated to be 8.5 trillion cubic feet. This would supply the entire US economy's needs for a year.
      2. Noble Energy of Houston has a license to drill in Cyrus's Aphrodite while the Israeli company Delek which is developing the Israeli offshore gas fields also has an option in the Cypriot field.
      3. Greece and Israel concluded a mutual defense pact on Sept. 4, 2011. Ten days later, Prime Ministers George Papandreou and Binyamin Netanyahu agreed to activate the pact in the light of Turkish threats against Israel and to exploration activity in the Mediterranean basin.
      Israel and Greece have therefore begun to coordinate their fleet movements in the eastern Mediterranean and around Cyprus.
      Erdogan's threats were followed up this week by a Turkish Foreign Ministry statement saying: “It has been agreed that Turkey and the Turkish Republic of Northern Cyprus will conclude a continental shelf delimitation agreement should the Greek Cypriot administration proceed with offshore drilling activities in the south of the island.”
      Ankara's problem is that the Turkish Republic of Cyprus is not recognized by any country but Turkey.
      Washington has not only given Noble Energy a green light to start drilling off Cyprus but backed it up with a State Department statement Thursday: "The US supports the efforts to enhance energy diversity in Europe, noting the fact a US company was involved was also positive."
      Since last Tuesday, Sept. 13, Turkish troop reinforcements are reported by DEBKAfile's military sources as having landed in North Cyprus along with drilling equipment.
      These preparations indicate that Turkey is planning to start drilling in the Cypriot EEZ without reference to Nicosia. This would mean that Prime Minister Erdogan, while spouting high-sounding pledges to "preserve "freedom of navigation in international waters," is preparing a wildcat breach of international law and treaties. Friday, the Greek government in Athens warned Ankara against pursuing this step.
      However, it would be in keeping with his past defiance of international norms. Even though Turkey accepted the UN Palmer commission's mediation in its dispute with Israel over the flotilla escapade, Erdogan declared its findings "null and void" –- after the panel ruled that Israel's blockade of the Gaza Strip was legal and justified.
      Next Monday, therefore, many eyes will be alertly watching to see what happens when the Noble rig starts drilling in Cyprus' Block 12 of the Mediterranean.
      The Turkish prime minister has painted himself into a corner: If he orders his naval and/or air units to strike the American rig, he will have to take the consequences, possibly a confrontation with the US, Israel, Greece and Cyprus.
      If he does nothing, or nothing more than a token drilling off the Turkish side of the island, he will lose face as a leader able to back up his threats.
      He could take a third course like other Muslim rulers and vent his ire on Israel.
      The guessing in Washington, NATO and Israel is that the most likely arena for a potential clash of arms in the Mediterranean is offshore Cyprus and it is most likely to evolve into sea and air confrontatons involving Turkey, Greece, Cyprus and Israel.

    4. #34
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      ԱՄՆ շահագրգիռ է ԼՂՀ ճանաչմամբ


      Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունն անկախություն ստացավ այն պահին, երբ դարձավ տարածաշրջանային աշխարհքաղաքականության գործոն: Ըստ ամենայնի, դա տեղի ունեցավ Քի-Ուեսթի հայտնի հանդիպումից անմիջապես հետո, երբ ԱՄՆ հանրապետական վարչակազմը պարզեց, որ որեւէ «կարգավորման»՝ որպես իրական գործընթացի, մասին խոսք լինել չի կարող, իսկ Ռոբերտ Քոչարյանն ինքն իր համար պարզել էր, որ ԱՄՆ ճնշում չի գործադրելու հայաստանի վրա ղարաբաղյան թեմայով:

      Միեւնույն ժամանակ, ամերիկացիները հասկացան, որ ղարաբաղյան խնդիրը Հարավային Կովկասում գործունեություն ծավալելու համար լուրջ գործոն է, ինչպես նաեւ առաջատար տերությունների, առաջին հերթին Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի, վրա ազդեցության հնարավորություն:

      Ճնշման, վերահսկողության եւ աբսորբցիայի տվյալ քաղաքականությունը, իսկ այնուհետեւ զսպման քաղաքականությունը, ծավալվեց ոչ միանգամից, սակայն ներկայում ծավալվել է ամբողջ թափով: Ամերիկացիներն, ի տարբերություն մոսկովյան կարծրացած քաղաքական գործիչների չինովնիկների, հասկանում էին, որ Հարավային Կովկասի եւ Արեւելյան Եվրոպայի մյուս ռազմաքաղաքական հակամարտություններին պետք է մոտենալ լիովին այլ կերպ:

      Հարավային Կովկասի ներկայիս պահը, հնարավոր է, այնքան էլ վառ չէ արտահայտված, սակայն, իրականության մեջ, ունի շատ կարեւոր, բեկումնային նշանակություն: ԱՄՆ վճռականորեն ձեռնամուխ է եղել Սեւծովյան-Կովկասյան տարածաշրջանում էքսպանսիայի իր վաղեմի ծրագրի իրականացմանը: Դրա հետ համակերպվել է Թուրքիան, եւ փորձում է գոնե ինչ որ բան շահել այս իրավիճակում: Չի համակերպվել Ռուսաստանը, սակայն ոչինչ չի կարող անել:

      ԱՄՆ Հարավային Կովկասի երկրներին բաշխել են գործառույթներ, սակայն այս անգամ որոշակի գործառույթներ են տրվել նաեւ հարավային Կովկասի երեք նոր պետություններին, թեեւ ԼՂՀ նշանակությունը, չնայած չճանաչվածությանը, զգալի ավելի է, քան Աբխազիայինը եւ Հարավային Օսիայինը:

      ԱՄՆ արդեն վաղուց ղարաբաղյան թեմայով բանակցային գործընթացը չեն դիտարկում որպես իրական ինչ որ բան, եւ դուրս մղելով ռուսներին, պատասխանատվությունը դրել են Ֆրանսիայի ու Եվրամիության վրա: Միեւնույն ժամանակ, ամերիկացիները պետք է լուծեն Հայաստանին Ռուսաստանից հեռացնելու խնդիրը, եւ եթե հայ քաղաքական գործիչները եւ քաղաքագետները դա համարում են քիչ հավանական հեռանկար, ապա ԱՄՆ այլ կերպ են գտնում եւ դա համորւմ են լիովին հնարավոր:

      Ամերիկացիները գիտեն Ռուսաստանի քաղաքականության գինը, եւ ռուս-թուրքական նոր պայմանագրից հետո համարել են, որ ժամանակն է Հայաստանի հանդեպ ծավալել նոր քաղաքականություն: Հայաստանին հնարավոր ծառայություններից ամենանշանակալիները համարվում են 1915 թ. ցեղասպանության ճանաչումը եւ ԼՂՀ ինքնիշխանության ճանաչումը: Այս երկու հարցերը փոխլրացնող են եւ դրանցով կարելի է հավասարակշռել լայն ընդգրկումով: Հայերը կարող են սպասել մի հարցով, եթե լուծվի մյուսը: Տվյալ դեպքում, երեւում է, ավելի օպերացիոն հարց է համարվում ԼՂՀ ճանաչումը: ԱՄՆ շահագրգիռ է դարձել ԼՂՀ ճանաչմամբ, եւ չեն կարող թույլ տալ, որ ճանաչման գործընթացը լինի սպոնտան, ավելի ճիշտ՝ լինի հակառակ իր շահերի:

      Ժամանակն է ականջալուր լինել «օբյեկտիվիզմի տեսությանը», միաժամանակ մնալ կասկածներից դուրս: Սակայն սպառնալիք կա, եւ այն իրական է: Կարող է իրավիճակ ստեղծվել, երբ ԼՂՀ ճանաչման մյուս նախաձեռնության բեւեռը դառնա Իրանը, ինչի համար ձեւավորվել են անհավանական բարենպաստ պայմաններ:

      Մերձավոր Արեւելքում հեղափոխությունների ալիքը չէին կարող անհետ անցնել, եւ հարավային Կովկասի երկրները, որ գերադասում էին միայն հետեւել այդ իրադարձություններին, հայտնվել են տարբեր վիճակներում: Մեկնարկել է ոչ ԼՂՀ ճանաչման գործընթացը, ինչի մասին է խոսքը, ընկեր հայաստացի քաղաքագետներ: Սկսել է աշխարհի մեծ վերաբաժանումը, տվյալ դեպքում «Մեծ Մերձավոր Արեւելքի» գործընթացը: Տվյալ իրավիճակում, Ռուսաստանը պետք է ավելի ուշադիր հետեւի տվյալ գործընթացներին: Նա արդեն պարտվում է խրոնիկ եւ համակարգված, եւ դա կշարունակվի: ԼՂՀ միջազգային ճանաչումը, այսպես թե այնպես, ունի հակառուսական վեկտոր:

      Կճեղքենք, տղերք: Մեր փոխարեն գործը կանեն: «Մենք գոնե մի օր դիմանանք, մի գիշեր արթուն մնանք»:

      Իգոր Մուրադյան

      http://www.lragir.am/armsrc/politics53271.html

    5. #35
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      todayszaman.com/columnist-257815-the-fight-for-caspian-gas.html

      The fight for Caspian gas
      2011-09-25
      by Amanda Paul

      Some two weeks ago the European Commission announced that the European
      Council had given the green light for it to act as negotiator for
      talks between Azerbaijan and Turkmenistan on the construction of a
      Trans-Caspian-Pipeline (TCP).

      The pipeline, once built, would transport significant amounts of gas
      from Turkmenistan across the Caspian to Azerbaijan and then on to
      European markets.

      If successful it would strike a significant blow to Moscow, as its
      near monopoly over the EU gas market would crumble in front of its
      eyes, while its highly ambitious South Stream project, which is little
      more than a political project, would be dead.

      Such a development would also open the way for the mammoth
      Western-backed Nabucco natural gas pipeline. Nabucco aims to bring
      some 31 bcm of natural gas from the Caspian region to Central Europe,
      across Turkey.

      The realization of the TCP could also help Ukraine. With South Stream
      dead and gas flowing westwards from the Caspian, bypassing Russia,
      Ukraine would find itself with a much stronger hand to negotiate gas
      prices and transit terms with the Russians.

      Not surprisingly, the Russians are far from happy, claiming in a
      statement released by the Foreign Ministry that the EU should `not
      meddle' in Russia's backyard and that the EU is totally ignoring the
      legal, environmental and geopolitical situation of the Caspian.
      Perhaps somebody should remind the Russians that while we know of a
      homeland policy and a foreign policy, there is no such thing as a
      `near neighborhood' policy. However, one can expect that Russia will
      do whatever it can to stop an agreement being reached. Azerbaijan has
      not surprisingly been rather quiet on the issue, rather saying it is
      ready to be a transit state but it is up to Turkmenistan and the EU to
      resolve all the relevant legal issues. The last thing Azerbaijan will
      want is a confrontation with Moscow, not least because of the
      significant role Russia plays in the resolution of the
      Nagorno-Karabakh conflict with Armenia, Russia's closet ally in the
      region. And of course it is not just Russia who is worried. Iran is
      also opposed to this pipeline. The Iranians still believe that soon
      the West is going to see that they cannot be successful in their
      energy diversification projects without Iranian gas.

      While life would certainly be easier if the EU were able to access
      this gas, the current political situation over Iran's nuclear program
      does not allow this. Problems with Tehran are not desirable. For most
      of 2011 relations between the two have been quite tense, hitting a
      particularly `hot' moment in August when Baku put Movsum Samedov, the
      leader of the openly pro-Iranian Islamic Party of Azerbaijan (IPA), on
      trial for anti-government activity. This resulted in the chief of
      staff of the Iranian Army, General Hassan Firouzabadi, making some
      unpleasant comments about the Aliyev leadership. Given that Iran is
      home to some 20 million Azerbaijanis, increased tensions and
      instability within this community could have serious implications for
      Baku.

      Furthermore, while the EU is focused on getting things `sorted' in the
      Caspian, there is another element which could negatively affect plans,
      namely Turkey. Turkey, which aspires to be the world's biggest energy
      hub, is playing hardball with Azerbaijan. In 2009 Azerbaijan requested
      a review of gas export prices and transit terms. Negotiations should
      have finished some time ago but there is still no agreement on transit
      fees. Turkey wants it indexed to gas prices, which Azerbaijan is not
      happy about.

      I can remember being at conference over a year ago on EU energy
      security when Turkey was told not to overplay its hand. Ankara has
      always been confident that it represents the only route for Caspian
      gas to Europe without going via Russia. A crucial meeting is due to
      take place between the two sides at the end of this month. A failure
      to reach an agreement risks delaying (again) the development and sale
      of gas from Azerbaijan's Shah Deniz II field which is currently due to
      go on-line in 2017. This would be disastrous for the three EU
      competing projects (Nabucco, Trans-Adriatic-Pipeline, and ITGI). Not
      surprisingly, Baku has been getting fed up and has in the meantime
      been quietly working on alternative options to get its gas to the
      European market.

      Azerbaijan's best alternative is the Azerbaijan-Georgia-Romanian
      Interconnector (AGRI). Indeed it is the only route that allows the
      direct delivery of Azerbaijani gas to the EU market without either
      Turkey or Russia, although it would be more expensive. It would take
      the form of a pipeline to the Georgian town of Kulevi, where it would
      be transformed into Liquefied Natural Gas (LNG) and shipped to Romania
      to a re-gasification plant. Not surprisingly, Ukraine is also keen to
      get in on this project and Kyiv has been having serious discussions
      with Baku on LNG imports with a terminal to be built in Odessa.

      With Russia, the EU and Turkey battling it out and Azerbaijan holding
      the pot of gold, the coming weeks are certainly going to be exciting.

    6. #36
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Quote Originally Posted by Vrej1915 View Post
      Israeli-Greek-Turkish air sea forces on guard for first Cypriot gas drilling
      DEBKAfile Exclusive Report September 17, 2011,


      Military tension is building up among Greece, Turkey and Israel as Cyprus prepares to start exploratory drilling for gas offshore Monday, Sept. 19 in the face of threats from Ankara. All three have placed their air and sea forces in a state of preparedness along with the Cypriot army.
      and Israel.
      Israeli-Greek defense pact invoked versus Turkish naval and air movements
      DEBKAfile Exclusive Report September 15, 2011, 10:51 AM (GMT+02:00) Tags: Israel Greece Turkey Oil gas war Mediterranean Cyprus

      Turkish warplanes
      Israel and Greece have invoked the mutual defense pact they signed secretly only 12 days ago in the light of heavy Turkish sea and air movements in the eastern Mediterranean. DEBKAfile's sources report that this was decided in a long nocturnal phone conversation Wednesday night Sept. 14 between the Israeli and Greek prime ministers, Binyamin Netanyahu and George Papandreou, and at Israel's expanded cabinet of eight, which was called into session over the Turkish threat to its off-shore oil and gas rigs.
      The Greek Prime Minister added to the information recorded so far on Turkish fleet movements in the Aegean and Mediterranean Seas. He was particularly concerned by the observation flights suddenly increased in the past 48 hours over the Greek island of Kastelorizo in the southeast Mediterranean just two kilometers from the Turkish coast. Those flights are escorted by Turkish combat jets.
      Athens fears a Turkish attack on the island, whose population is fewer than 1,000, and an attempt to damage or seize it. Israel suspects that a Turkish attack on the Greek island will be the signal for Turkish military aggression against its oil and gas platforms located in the Mediterranean between Israel and Cyprus. Papandreou said the Turks are capable of surprise attacks on additional Greek islands near the Turkish coast.
      Ankara would be acting on the pretext that Israel and Cyprus have no right to mark out and exploit the gas and oil zones of the eastern Mediterranean – a fuel-rich region known as Block 12 – without the consent of Turkish Cyprus (the Turkish Republic of North Cyprus – TRNC). Turkey also backs Lebanon's complaint that Israel is robbing it of its natural resources. Talks between Lebanon and Cyprus to resolve this issue broke down. Beirut refuses any discussion with Israel.
      Neither Jerusalem nor Athens has disclosed in what way they have invoked the new defense pact.
      DEBKAfile's military sources surmise that in the first stage, Israeli navy and air forces are to be posted at Greek Mediterranean bases. The two intelligence agencies are already sharing input.
      Up until now, Israel could only respond to a Turkish threat from its own borders. With a presence at Greek military bases, Israel will be able to operate from the rear of Turkish forces in the event of an attack by those forces in the Mediterranean.
      Monday, Sept. 12, Ankara dictated conditions for Israel to obey in order to keep its navy afloat free of Turkish aggression:
      1. Israel vessels are prohibited from taking action against Turkish ships heading for the Gaza Strip. Prime Minister Tayyip Erdogan has declared "null and void" the UN report confirming the legality of Israel's blockade of Gaza.
      2. Israeli warships crossing the 12-mile line bounding its territorial waters will be challenged by Turkish warships, which are instructed to approach them to within 100 meters and "disable their weapons."
      This threat covers not only shipping bound for Gaza but also Israel's oil and gas drilling platforms which are more than 60 miles out to sea.
      Israel's political and military spokesmen have been trying hard to downplay the Turkish menace. On Wednesday, Sept. 14, they brushed aside reports of Turkish naval and air movements in the eastern Mediterranean. After the cabinet of eight's meeting, the official line was that Israel is practicing "restraint in contrast to Turkish wildness" and they should be given time to cool down. In any case, the US and NATO were closely monitoring the crisis Ankara is generating with Israel, Greece and Cyprus, and won't let it degenerate into Turkish military action.
      But both Israel and Greece appear to know better: They decided to invoke their mutual defense pact – not before obtaining a green light from Washington – because they believe the Turkish threats indicated by its military movements are real and tangible.

    7. #37
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Azerbaijan: Baku Faces Difficult Choice Between Turkey and Israel
      September 26, 2011, by Shahin Abbasov


      Policymakers in Azerbaijan are facing a dilemma: can an enemy of a friend be a friend? Specifically, can Baku maintain cordial relations with both Turkey and Israel at the same time?

      Signs are emerging that Baku is facing pressure to make a public choice between Turkey, its most important strategic ally, and Israel, with whom Azerbaijan in recent years has developed close diplomatic, economic and military ties.

      Turkish-Israeli ties nosedived after nine Turkish citizens died during a 2010 Israeli attack on an aid boat traveling to the blockaded Palestinian city of Gaza. Since then, both countries have recalled their ambassadors, and Turkey has expressed support for recognition of United Nations membership for Palestine. To repair what were once friendly relations with Jerusalem, Ankara has demanded a full apology from Israel for the 2010 attack and the end of its embargo on Gaza.

      Now, Turkey is turning to its longtime strategic ally, Azerbaijan, for support on that front. In a September 19 interview with the government-friendly ANS TV, Turkish Ambassador Khulusi Kylych called on “brother Azerbaijan” to “reconsider its relations with this country,” referring to Israel.

      “This issue concerns every citizen of Turkey and it should be reflected in [Azerbaijani-Israeli] relations,” Kylych asserted. Just as Turkey closed its borders with Armenia in 1991 to support Azerbaijan during its war with Yerevan over the breakaway region of Nagorno-Karabakh, so Baku, in effect, now should sever close ties with Israel, he continued.

      But that request is more easily made than met.

      Azerbaijan is one of the few Muslim countries with relatively extensive ties with Israel, including the co-production and sale of military equipment. Israel also ranks as the second largest importer of Azerbaijani oil (after Italy), taking in 6.5 million tons per year – an amount that accounts for roughly 30 percent of Israel’s oil needs, according to Azerbaijani government statistics.

      Kylych touched on that link, hinting at the possibility that Turkey could bring pressure to bear on Israel’s oil supplies via the Baku-Tbilisi-Ceyhan oil pipeline. “We know about the Azerbaijani oil transit to Israel via the Turkish [port of] Ceyhan,” he said. “Israel should think about it.”

      Baku may well be thinking about it, too -- and, beyond that, to Turkey’s role as a trade avenue to the West, via Georgia, for Azerbaijani oil, gas and other goods. Disagreements over the transit of Azerbaijani gas already mar relations with Ankara; conceivably, scant interest exists for Israel to become another sore point.

      Commenting to EurasiaNet.org about Ambassador Kylych’s interview, Azerbaijani Foreign Ministry spokesperson Elman Abdullayev stuck to the diplomatic and obvious. “Turkey and Azerbaijan are brotherly nations,” he observed. “Turkey is one of the strongest countries in the region and has an influence on regional processes.” Officials have made no other comments.

      Israel has made its position known. In a September 17 interview with ANS TV, Israeli Ambassador Michael Lavon-Lotem argued that Azerbaijan and Israel’s close ties “cannot be the basis for a third country’s interests.”

      Unlike Azerbaijan’s southern neighbor, Iran, which also has pushed Baku to back away from Israel, Turkey, which shares deep cultural ties with Azerbaijan, could prove more difficult to ignore.
      Analyst Leyla Aliyeva, president of the Center for National and International Studies, a Baku think-tank, believes that Baku simply will try to avoid situations in which it would be required to choose between Turkey and Israel. “Baku will be trying to keep the status quo of its relations with both countries,” Aliyeva said.

      If it manages to preserve that status quo, some see a chance for Azerbaijan to act as a mediator between Turkey and Israel. “Israel should soften its position [on aid to Gaza] and Azerbaijan should very diplomatically explain to Tel Aviv that its position is wrong,” independent MP Musa Gasimly told the SalamNews agency. “Because a further escalation will harm all sides.”

      So far, Azerbaijani opposition leaders have strongly supported Turkey in its war of words with Israel. A September 16 statement from the Public Chamber, a grouping of the country’s largest opposition parties, asserted that “Turkey is right” for reducing its ties with Jerusalem after the Mavi Marmara http://www.eurasianet.org/node/63628 incident.

      But pro-government analyst Mubariz Akhmedoglu, head of the Center for Political Innovations, doubts that Baku will follow Ankara’s wishes. “If Azerbaijan supports Turkey on this issue, it could only harm Turkish-Israeli relations” by fueling Israeli anger, Akhmedoglu said.

      Akhmedoglu reasons that the dispute between Ankara and Jerusalem is just a battle for influence in the Middle East. “We should not interfere. . . . At any time, Ankara could normalize relations with Israel. And where would that leave Azerbaijan?”

      Such a difference of opinions only emphasizes the difficult choice that faces Baku, said Elhan Shahinoglu, director of Baku’s Atlas research center. “Our government is in a tough situation,” Shahinoglu said.

    8. #38
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Մոսկվան պաշտպանվում է, Անկարան հարձակվում


      Թուրքիան նեոօսմանիզմը հռչակել է որպես արտքաղաքական դոկտրին, բայց ոչ ոք չի կարող ասել, թե ինչ է այն հատկապես նշանակում։ Նեոօսմանիզմը, հավանաբար, ենթադրում է միավորիչ միտումներ և ձգտում այն բանին, որ Թուրքիան ավելի սերտորեն համագործակցի այն երկրների ու ազգերի հետ, որոնք երբևէ գտնվել են Օսմանյան կայսրության կազմում, սակայն, բացի երկյուղներից ու որոշ թշնամանքից, այս տերմինը ոչինչ չի ավելացրել այդ երկրների հետ Թուրքիայի հարաբերություններին։ Նեոօսմանիզմը փոխարինելու է եկել մեկ այլ դոկտրինի` պանթուրքիզմին, որը ձախողվեց միջազգային ասպարեզում։

      Առայժմ նեոօսմանիզմի դոկտրինի իրականացման գործում Թուրքիան կարող է հենվել միայն այն ազգերի վրա, որոնք տարբեր երկրներում ազգային փոքրամասնություններ են, պետականություն չունեն, բայց ոչ երբեք ինքնիշխան պետությունների վրա։ Անգամ Եվրասիայի թուրքախոս պետությունները չեն շտապում միանալ թուրքական ռազմավարական պլաններին։ Հիմնական տարածքը, ուր Թուրքիան կարող է դաշնակիցներ ու գործընկերներ ձեռք բերել նեոօսմանիզմի դոկտրինի առումով, Բալկաններն ու Եվրասիան են, շատ ավելի նվազ չափով` Մերձավոր Արևելքը։

      Ինչ էլ պնդեն եվրոպացի և ամերիկացի փորձագետները Թուրքիայի և Ռուսաստանի հանդեպ բարյացակամության առնչությամբ, շարունակում է գոյատևել Թուրքիայի և Ռուսաստանի պատմական բախման գաղափարը որպես Արևմուտքում ունեցած նպատակներից Թուրքիայի «շեղման» կարևոր պայման։ Հարկ է նշել, որ այդ գաղափարը դեռևս վատ է ուսումնասիրված և չի քննարկվում, դրան անդրադառնում են բացառապես բանավեճերում, թեև գաղափարը շարունակում է ապրել։

      Եվրոպայում նեոօսմանիզմ հասկացության ընկալումը միանգամայն այլ է, քան Կովկասում կամ Մերձավոր Արևելքում։ Եվրոպայում նշվում են այլ գործոններ, այդ երևույթը բացատրում են, փաստորեն, միայն թուրք-եվրոպական հարաբերությունների տեսանկյունից` որպես Թուրքիայի հանդեպ Եվրամիության պետությունների վերաբերմունքին նրա արձագանք։ Որոշ չափով նշվում է նաև ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը Թուրքիայի հանդեպ, որն Անկարայում ավելի ու ավելի են շահադիտական համարում, բայց ընդհանուր առմամբ խոսքն առավելապես Թուրքիայի ու Եվրոպայի հարաբերությունների մասին է։

      Իհարկե, Թուրքիան նեոօսմանիզմը նախընտրել է ոչ որպես պանթուրքիզմի այլընտրանք, որը հրատապ է մնում, այլ եվրոպացիների հետ հարաբերությունները պարզելու միջոց։ Եվրոպական վեկտորին այլընտրանք դարձավ ոչ թե պանթուրքիզմը, այլ հենց նեոօսմանիզմը։ Պանթուրքիզմը չի կարող անհանգստացնել Եվրոպային, քանի որ Թուրքիայի ուշադրությունը շեղում է դեպի Եվրասիա, իսկ նեոօսմանիզմը հավակնություն է Եվրոպայում և այն տարածաշրջաններում նոր դիրքերի ձեռքբերման նկատմամբ, որոնք Եվրոպան համարում են իրենց ռազմավարական շահերի գոտի։

      Եվրոպական փորձագետներն ու քաղաքական շրջանակները բավականին մանրամասն են քննության առնում թուրքական ներքին ու արտաքին քաղաքականության բոլոր կողմերը` ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նեոօսմանիզմի դոկտրինի ծագման առումով։

      Եվրոպացի քաղգործիչներն ու փորձագետները դեռևս չեն շտապում հետևություններ անել Թուրքիայում տեղի ունեցող ներկա գործընթացների առնչությամբ։ Եվրոպացիների համար այդ ամենը մշտական հանգամանք չէ և տեղի է ունենում Թուրքիայի սոցիալ-քաղաքական մեկ վիճակից մյուսին «անցնելու» կարգով։ Եվրոպացիներն սպասում են, որ ներկա իրադարձությունները շուտով կհանգեցնեն ավելի հասկանալի իրավիճակի, և հնարավոր կլինի անհրաժեշտ հետևություններ անել։

      Եվրոպայում լավ են ուսումնասիրել Թուրքիայի ներկա կառավարող կուսակցության, հատկապես նրա առաջնորդների անձնական ու սկզբունքային նպատակները։ Շփումներ կան տարբեր մակարդակներում, և այդ ամենը հույսեր է ներշնչում, որ Թուրքիան շուտով կդառնա ավելի կանխատեսելի, իր քաղաքական ու տնտեսական հնարավորություններին համարժեք պետություն։

      Արևմուտքում մեծ ուշադրություն է նվիրվում թուրք հանրության և թուրքական կառավարող խմբավորման միջև առկա հակասություններին, ինչը, սակայն, չափազանցություն է։ Իրականում հակասությունները լուրջ նշանակություն ունեն միայն իշխանության վերևներում, իսկ արտաքին քաղաքականության կարևորագույն ու առաջնային հարցերում թուրք հանրությունը և քաղաքական դասն այնքան էլ մասնատված չեն, որքան թվում է։ Թուրք հանրության մասնատվածությունը խորացնելու Արևմուտքի հույսերը զուր են, որևէ հիմնավոր հակասություն չկա։

      Թուրքիայում քաղաքական խավն ու հանրությունն անչափ համախմբված են այնպիսի հարցերում, ինչպիսիք են աշխարհում նոր տեղի ու դերի ձեռքբերումը Թուրքիայի կողմից, տարածաշրջանների վրա ազդեցության տարածումը, իսլամական աշխարհի և Արևելքի «ուժի այլ կենտրոնների», ինչպես նաև հասարակության չափավոր իսլամացման, հասարակական արժեքների վերաիմաստավորման ուղղությամբ քաղաքականության և գործընկերության ծավալումը։

      Եվրոպացի որոշ փորձագետներ կարծում են, որ Թուրքիան կարող է օգտվել ամերիկա-եվրոպական հակասություններից` աշխարհում ավելի գերիշխող դիրքեր ձեռք բերելու համար, և, հնարավոր է, դրա հետ է կապված Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի առաջիկա այցն Անկարա։ Սակայն, երևի, սա չէ եվրոպացի և թուրք առաջնորդների հաճախակի հանդիպումների պատճառը։ Եվրոպացիները կցանկանային, որ Թուրքիան լիներ կանխատեսելի երկիր և ավելի քիչ հավակնություններ ունենար իրենցից։

      Փորձագետները համաձայն չեն այն բանին, որ Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունը կրում է որոշ չափով ագրեսիվ բնույթ։ Նրանք կարծում են, թե չկա ագրեսիվության ոչ մի նշան, սակայն Թուրքիան ձգտում է ուժային ճանապարհով լուծել իր ազգային անվտանգության որոշ խնդիներ։ Միաժամանակ, ինչպես որոշ այլ քաղաքագետներ, այդ փորձագետները համարում են, որ տարածաշրջանային քաղաքականության ծավալման, տարածաշրջաններում ճգնաժամային և կոնֆլիկտային իրավիճակների առաջացման հետևանքով Թուրքիայի քաղաքականությունը կարող է կրել ագրեսիվ բնույթ, և դա շատ վտանգավոր միտում է, ինչը պետք է նկատի ունենալ։
      Եվրոպայի առաջատար պետությունները` Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան ու Գերմանիան, ելնելով միանման ու միևնույն ժամանակ բավականին տարբեր հանգամանքներից, խնդիր չունեն քննարկելու ռուսական գործոնը Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, և թուրքական գործոնը` Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում։

      Քաղաքական գրականության մեջ և քաղաքական բանավեճերում ընդունված է Ռուսաստանն ու Թուրքիան դիտարկել որպես տարբեր «պարամետրերով» երկու միանման պետություն, այսինքն, նկատի ունենալով տնտեսության զարգացող տիպը, Եվրոպայից մեկուսացվածությունը, ներքին ու արտաքին պրոբլեմայնությունը, ավտորիտարությունը ներքին կառավարման ասպարեզում, որպես ահաբեկչության և արմատականության սպառնալիքի ենթակա երկրներ։

      Դրա հետ մեկտեղ, եթե Ռուսաստանը համարվում է ցանկալի գործընկեր Եվրոպայում, մի երկիր, որն ունի համաշխարհային նշանակության հումքային և էներգետիկ պաշարներ, ինչպես նաև քրիստոնեական մշակույթ, ապա Թուրքիայի առնչությամբ բոլորովին այլ է։ Որքան էլ տարօրինակ լինի, Ռուսաստանն այժմ չի համարվում նվաճողամետ պետություն, թեև հենց այդպիսի բնութագրեր է ստանում լրատվամիջոցներում։ Թուրքիան, ընդհակառակը, համարվում է մի պետություն, որը կայսերապետական հավակնություններ ունի, այդ թվում` Եվրոպայում։ Փորձագետները համաձայն են, որ ժամանակակից Ռուսաստանը գտնվում է «պաշտպանությունում», իսկ Թուրքիան` «հարձակման գծում»։

      Եվրամիությանը Թուրքիայի անդամակցության անհրաժեշտության մասին ԱՄՆ-ի հայտարարությունները ոչ մի իրական նշանակություն չունեն և միայն նյարդայնացնում են եվրոպական պետությունների ղեկավարներին, որոնք դեմ են այդ անդամակցությանը։ Ամերիկացիները վաղուց են հասկացել, որ իրենց հայտարարություններն արդեն քաղաքական գործոն չեն, և դա սկսել է նյարդայնացնել նաև Թուրքիային։ ԱՄՆ-ը փորձում է լրացուցիչ առավելություններ ձեռք բերել Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, որը, երևում է, կորցրել է «անդամակցության» հույսերը։ ԱՄՆ-ի դիրքերը կարևոր ջղաձգող գործոն են, որը կոչված է, ավելի շուտ, Թուրքիայի հետ մերձեցումը խաղի չվերածելու, քան ճնշում գործադրելու եվրոպացիների վրա։ Այդ հանգամանքը թույլ չի տալիս, որ ԱՄՆ-ը` մի կողմից, Ֆրանսիան ու Գերմանիան` մյուս կողմից, երկխոսություն սկսեն Թուրքիայի արտքաղաքական նպատակների առնչությամբ։

      Բացի այդ, պետք է նշել, որ Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության մեջ Թուրքիայի դերն ու նշանակությունը չափազանցվում են։ Հնարավոր է, որ Գերմանիայի համար Թուրքիայի դերն ավելի մեծ նշանակություն ունի, նկատի առնելով նրանց վաղեմի քաղաքական ու տնտեսական կապերը։
      Փորձագետները համարում են, որ Թուրքիայի զինված ուժերն այնքան մեկուսացված չեն քաղաքական որոշումների ընդունումից, որքան կարող է թվալ։ Բանակը մեկուսացված չէ, ընդհակառակը, սերտորեն համագործակցում է իշխանությունների հետ, փորձելով հարմարվել քաղաքական և սոցիալական նոր պայմաններին։ Գեներալակազմը ձգտում է երկրի քաղաքական ղեկավարներին նախազգուշացնել տարբեր գործընթացների կամ գործողությունների հնարավոր հետևանքների մասին, որոնք նրանց հուզում են հանրային դաշտում։

      Քեմալականությունը, որպես պետության գաղափարական հիմք, մնում և լիովին զուգորդվում է պետական կառավարման եվրոպական նորմերին։ Միաժամանակ, Արևմուտքը չի կարող չընդունել, որ Թուրքիայում տեղի են ունենում ժողովրդավարական բարեփոխումներ, բայց, այնուամենայնիվ, անհանգստացած են, որ բարեփոխումներն ուղեկցվում են իսլամական հասարակական ազգային նորմերի ներառմամբ։ Իրավիճակն այն աստիճանի բարդ է, որ Արևմուտքը չի կարող միարժեք պատասխան տալ տեղի ունեցող երևույթներին, այդուամենայնիվ, հույս ունի, հատկապես ամերիկացիները, որ զինված ուժերը, գեներալակազմը կպահպանեն իրենց քաղաքական դիրքերը։ ԱՄՆ-ը շարունակում է Թուրքիայի զինված ուժերի վրա հենվել այդ երկրի հետ իր հարաբերություններում և լիովին պաշտպանել գեներալներին` նրանց հետ սերտ հարաբերություններ պահպանելով։

      Փորձագետները հիշեցնում են, որ Թուրքիան Մերձավոր Արևելքում վարում է Իրաքի ամբողջականությունը պահպանելու քաղաքականություն, համերաշխ է արաբական պետությունների ու Իրանի հետ քրդական խնդրում, աջակցում է պաղեստինցիներին և Սիրիային` Իսրայելի հետ նրանց դիմակայության հարցում։ Այս ամենը չի կարող հիմք չծառայել արաբական պետությունների և արաբական հանրության հետ սերտ ու ռազմավարական գործակցության համար։ Նման նպաստավոր հանգամանքները նախադրյալներ են ապահովել Արևմուտքի և Թուրքիայի փոխըմբռնման համար` Մերձավոր Արևելքում վերջինիս քաղաքականության հարցում։

      Պետք է ասել, որ ԱՄՆ-ին ու Եվրոպային անհանգստացնող ամենակարևոր հանգամանքը Թուրքիայի ու Իրանի մերձեցումն է, բայց վերջին ժամանակներս Թուրքիան Արևմուտքին հույս է տալիս, որ պատրաստ է վերանայելու Իրանի հետ հարաբերությունների սերտացման քաղաքականությունը։ Սա նկատելի է դառնում ամեն օր, և դրանում արդեն ոչ մի կասկած չկա։ Դրա հետ մեկտեղ, Թուրքիայի մերձավորարևելյան քաղաքականության առթիվ ԱՄՆ-ի, մասամբ նաև Եվրոպայի երկյուղները մնում են, և դա բացատրվում է միայն նրանով, որ Թուրքիան այլևս ամերիկացիներին ու եվրոպացիներին չի ներկայացվում որպես օրինակ և նմուշ իսլամական աշխարհի համար։ Թուրքիան իսլամականանում է, և այդ նախագծի շրջանակներում Արևմուտքն այլևս երաշխիքներ ու վստահություն չունի թուրքական քաղաքականության առաջնահերթությունների հարցում։

      Փորձագետների գնահատմամբ, շատ հնարավոր է, որ առաջիկա ընտրություններից հետո իրավիճակը Թուրքիայում փոխվի, բայց ավելի շուտ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը պահպանի իր դիրքերն ու իշխանությունը երկրում։ Հարցն այն է, թե այդ կուսակցության չորս խմբավորումներից որն ավելի մեծ ազդեցություն ձեռք կբերի։ Դրանից մեծապես կախված կլինեն երկրի զարգացումն ու նրա արտաքին քաղաքականությունը։ Ներկայումս ԱՄՆ-ը և շատ ավելի պակաս չափով եվրոպական պետությունները ձգտում են ազդեցություն գործել Թուրքիայի առաջիկա ընտրությունների հետ կապված գործընթացների վրա, կիրառվում են ազդեցության տարբեր եղանակներ։

      Եվրոպական պետությունների հրաժարումը` դրականորեն լուծելու Եվրամիությանը Թուրքիայի անդամակցության հարցը, չպետք է դիտվի որպես թուրքական արտաքին քաղաքականության, առավել ևս ներքաղաքական շարժերում փոփոխությունների նորամուծության գործոն։ Թուրքական հանրությունը վաղուց է հասունացել փոփոխությունների համար, և նոր սոցիալական կարգավիճակի որոնումը, ինչպես նաև արտաքին քաղաքականության մեջ տեղի ունեցող լուրջ փոփոխություններն արդյունք են տնտեսական հնարավորությունների մեծացման, քաղաքական հավակնությունների խորացման և արմատական սոցիալական փոփոխությունների անհրաժեշտության։

      Այդուամենայնիվ, Թուրքիան աշխատում է ցուցադրել իր մարտահրավերներն արտաքին քաղաքականության մեջ` որպես իր նկատմամբ Եվրոպայի բացասական վերաբերմունքի հետևանք։ Եվրոպացիները ձգտում են պատասխանել դրան պաշտոնական շրջանակների «բազմանշանակ լռությամբ», որոնք նախընտրում են Թուրքիայի քաղաքականությունը ներկայացնել որպես բացառիկ դրական և հույսեր ներշնչող։ Դա ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Թուրքիայի անտեսման ամերիկյան ոճ, բայց հիմա արդեն եվրոպական ոճաբանությամբ։ Այդ դիրքորոշումը չի կարող չնյարդայնացնել Թուրքիային, բայց և նրան հիմքեր չի տալիս ինչ-որ լրացուցիչ դժգոհություն հայտնելու։

      Հասկանալի է, որ շատ շուտով Թուրքիան նոր պահանջներ կառաջադրի աշխարհաքաղաքական բոլոր ուղղություններով, հանդես գալով տարբեր նախաձեռնություններով անվտանգության, հակամարտությունների կարգավորման, տնտեսական զարգացման ոլորտներում։ Անտարակույս, այդ բոլոր նախաձեռնությունները կլինեն Արևմտյան ընկերակցության հետ առճակատման և կոշտ խաղերի մի նոր փուլ։ Միանգամայն հնարավոր է, որ թուրքական նվաճողամտությունն ուժեղանա Բալկաններում, Սև ծովի ավազանում ու Կովկասում և, իհարկե, Մերձավոր Արևելքում։

      Նեոօսմանիզմի դոկտրինն ավելի ու ավելի է ժողովրդականություն վայելում Թուրքիայում և դառնում է նրա, փաստորեն, պաշտոնական արտքաղաքական ծրագիրը։ Ոչ մի կասկած չկա, որ Եվրոպան բախվելու է ավելի լուրջ մարտահրավերների, երբ քաղաքական ու տնտեսական հավակնությունների զուգորդումը տանի դեպի առճակատման քաղաքականություն։

      Եվրոպան և ԱՄՆ-ը պետք է հասկանան, որ այնպիսի խոշոր երկրի «զսպման» քաղաքականությունը, ինչպիսին Թուրքիան է, ավելի համակարգային գործողություններ է ենթադրում, այն է` զինամատակարարումներից, արտաքին խոշոր վարկերից ու ներդրումներից, արդիական տեխնոլոգիաներից Թուրքիայի կախման մեծացումը։

      Իգոր ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ, Իրատես դե ֆակտո

      http://www.lragir.am/armsrc/comments53993.html

    9. #39
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Մոսկվային մնում է կառչել հույսի փրփուրից


      Հայ-թուրքակական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը, որ նախաձեռնել էին արտաքին շահագրգիռ կողմերը, ոչ ոք և երբեք չի համարել մեկուսացած ու միջազգային քաղաքականության այլ խնդիրների հետ կապ չունեցող։ Հենց սկզբից թուրք-հայկական հարաբերությունների «կարգավորման» գործընթացը կապված է եղել ոչ թե պարզապես այդ նպատակին հասնելու, այլ Թուրքիայի արտքաղաքական նվաճողամտության «զսպման» ռազմավարության հետ, նախ և առաջ, տարածաշրջանային ուղղություններում։ Թուրքիայի ու Հայաստանի ղեկավարների շփումներից առաջ «հայկական հարցն» այնքան էլ դինամիկ վիճակում չէր, և անհրաժեշտ էր հայկական գործոնին հաղորդել այլ հնչողություն ու նշանակություն։

      Դա հաջողությամբ ձեռք բերվեց, և Հայաստանը, ինչպես նաև հայկական խնդիրներն ամբողջությամբ վերցված, ավելի նշանակալի տեղ գրավեցին Թուրքիայի «զսպման» ուղղությամբ ԱՄՆ-ի վարած լայնընդգրկուն քաղաքականության մեջ, ինչը ենթադրում է, միաժամանակ, այս երկրի շրջափակում։ Հարկ է դրականորեն վերաբերվել ԱՄՆ-ի այդ ռազմավարությանը, ու թեև այն հղի է տարածաշրջանում լարվածության սաստկացմամբ, այդ թվում մեծացնում է սպառնալիքներն ու վտանգները Հայաստանի համար, սակայն դա առայժմ Հայաստանի անկախ արտաքին քաղաքականության կարևորագույն պայմանն է։

      Այժմ, երբ Թուրքիան հայտարարել է, թե գործընթացն այլևս չկա, և այն թուրքական խորհրդարանում չի քննարկվելու, կարելի է ասել, որ այդ նախաձեռնությունը որոշ դրական նշանակություն ունեցել է Հայաստանի համար` կապված «ռեզերվի կարգավիճակից» կամ միջազգային քաղաքականության «ոչ հրատապ պոտենցիալից» երկրի դուրսբերման հետ։ Հայաստանը տարածաշրջանում ավելի նշանակալի տեղ է գրավել` Թուրքիայի արտքաղաքական նկրտումների «զսպման» ամերիկյան ու եվրոպական ռազմավարությանը մասնակից դառնալու առումով։ Սա, իրոք, շատ վտանգավոր իրավիճակ է, որն արդեն դադարել է իրավիճակ լինելուց և դարձել է երկարաժամկետ քաղաքականություն։ ՈՒստի պետք է ոչ թե կուրորեն հետևել արտաքին նախաձեռնություններին, այլ ունենալ սեփական դիրքորոշում և սեփական հավակնություններ։

      Այսպես թե այնպես, եթե անգամ Հայաստանը չառաջարկի իր պահանջները, միևնույն է, այդ «պահանջները» մեր քաղաքականության մեջ կրկին կծագեն ԱՄՆ-ի և մյուս խոշոր պետությունների նախաձեռնությամբ։ Այսինքն, ստեղծվել է բավականին վտանգավոր վիճակ, և այն կողմերը, որոնք շահագրգռված են դրանով, պետք է աջակցեն Հայաստանին պաշտպանության, անվտանգության և տնտեսության ոլորտում։
      Թուրք-հայկական հարաբերությունները տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ ինչ-որ մեկուսացած բան չեն, այլ սերտորեն կապված են, ավելի ճիշտ զուգորդվում են մի ամբողջ շարք ուրիշ տարածաշրջանային խնդիրների հետ, որոնք ԱՄՆ-ը հաջողությամբ «սարքել» է Թուրքիայի «զսպման» նույն քաղաքականության շրջանակներում։

      Թուրքիան բավականին շուտ հասկացավ, որ չի կարող ԱՄՆ-ից ու Եվրոպայից ստանալ «հայկական ուղղությամբ» իր գլխավոր մտահոգության հանգուցալուծումը, այսինքն, «Հայկական հարցի» վերջնական չեզոքացումը, որը շարունակում է մնալ Թուրքիայի հանդեպ Արևմտյան ընկերակցության քաղաքականության կարևոր լծակ։ Թուրքիան չի ուզենա կարգավորել հարաբերությունները Հայաստանի հետ, եթե «Հայկական հարցը» պահպանի իր տեղը միջազգային քաղաքականության մեջ։ Բացի այդ, չպետք է անուշադրության մատնել այն հանգամանքը, որ Թուրքիան երկար ժամանակով է «խրվել» Մերձավոր Արևելքում, ուր նրան փորձում են ներքաշել տարածաշրջանային մասշտաբի մեծ պատերազմի կամ զինված բախման մեջ, ինչը և տեղի է ունենում, ուստի Թուրքիան հնարավորություն չունի ակտիվացնելու իր քաղաքականությունը ո՛չ Հարավային Կովկասում, ո՛չ Բալկաններում ու, առավել ևս, Կենտրոնական Ասիայում, որի մասին նա գրեթե հասցրել է մոռանալ։ Պետք է նաև տնտեսական լուրջ ճգնաժամ սպասել Թուրքիայում, ինչից Անկարան սկսել է լրջորեն վախենալ։

      Այսպես թե այնպես, Թուրքիան արդեն սկսել է մասնակի, ավելի ճիշտ` ցուցադրական «վերադարձը» ԱՄՆ-ի հսկողության տակ, թեև, երևի հույս ունի շարունակելու իր արտաքին քաղաքականությունը։ Այս պայմաններում Անկարան չի կարող թույլ տալ, որ իր քաղաքականությունը Հայաստանի, ավելի ճիշտ «Հայկական հարցի» նկատմամբ կասկածի ենթարկվի։ Այդ հարցում ամեն ինչ պետք է ծայրաստիճան որոշակի լինի և կասկած չհարուցի, քանի որ «Հայկական հարցը», որն արտաքին ուժերը, անգամ գործընկերները կարող էին չարաշահել, ոչ միայն արտաքին քաղաքականության, այլև տարածքային ամբողջականության հարց է Թուրքիայի համար։

      Հայաստանի նախագահը ռեպլիկ արեց Արևմտյան Հայաստանի ճակատագրի առնչությամբ, ինչը կարելի է գնահատել որպես զգայական արձագանք տարբեր կողմերի արտաքին պահանջների առնչությամբ, որոնց հավակնությունները բացահայտորեն չափն անցնում են և արդեն սկսել են ընկալվել որպես այն պետությունների իրական քաղաքականություն, որոնք Հայաստանի հնարավոր հակառակորդներն են։ Այլևս հնարավոր չէ սոսկ արձագանքել արտաքին մարտահրավերներին, ժամանակն է նաև նշելու սեփական դիրքորոշումը։

      Տվյալ դեպքում, անկախ այդ արտահայտության շարժառիթներից, հասկանալի դարձավ, որ նախագահն արտահայտեց հայ ժողովրդի ազգային իղձը։ Կարելի է տարբեր գնահատականներ տալ այդ արտահայտության բովանդակությանը, բնույթին ու ոճին, արտահայտություն, որն ավելի շուտ միտված էր վարկանիշի պահպանմանը, հատկապես Ցյուրիխի համաձայնագրերից հետո։ Սակայն արտաքին աշխարհին ազդանշաններ ուղարկվեցին, որ ապագայում Հայաստանը կարող է նաև այլ դիրք գրավել։ Կարո՞ղ է, արդյոք, այդ արտահայտությունը գործնական նշանակություն ունենալ։ Անկասկած։

      Պետք է հասկանալ, որ Ադրբեջանը ժամանակավոր պետություն է, որն ավելի ու ավելի վտանգավոր է դառնում տարածաշրջանի կայունության, անվտանգության ու հավասարակշռության համար։ Անգամ Ադրբեջանի այսպես կոչված գործընկերները, այդ թվում` Թուրքիան և ԱՄՆ-ը, նախընտրում են չափավորել այդ արհեստածին երկրի ծիծաղելի հավակնությունները։ Ադրբեջանը չի կարող այլևս մնալ ներկա սահմաններում, թեկուզ ելնելով հենց ադրբեջանական ժողովրդի անվտանգությունից։ Կովկասի հարավարևելյան մասում պետք է լինի պատմության մեջ իր տեղին ու դերին համարժեք ադրբեջանական մի համեստ պետություն` «խելքը գլխին» ղեկավարությամբ։ Հայաստանում պետք է հասկանան, որ պաշտոնապես ճանաչված Ադրբեջանի ներկայիս սահմաններն ու քաղաքականությունը խանգարելու են Հայաստանի հաջող զարգացմանը։

      Հայաստանը պետք է ստանձնի որոշակի առաքելություն` Ադրբեջանին օգնելով խույս տալու ազգային աղետից և նրան հասկացնելով իր տեղը տարածաշրջանում։ Մեծ Մերձավոր Արևելքին աշխարհաքաղաքական ուրվագծի համընդհանուր վերակազմավորում է սպասում, և դրանով, առաջին հերթին, շահագրգռված է ԱՄՆ-ը, բայց ոչ միայն նա։ Առանձին դեպքերում այդ դոկտրինը, այսպես թե այնպես, համապատասխանում է ուժի համաշխարհային մյուս կենտրոնների և տարածաշրջանի փոքր երկրների շահերին։ Ադրբեջանի նավթի ու գազի պաշարները տարածքային տեսակետից համընկնում են հարավկովկասյան տարանցման միջանցքի գոտուն, ինչը պայմանավորելու է այն արտաքին ուժերի շահերի ձևաչափը, որոնք Ադրբեջանին ձևականորեն գործընկեր են հռչակել։

      Հարավային Կովկասում վերջերս արդեն եղել են նման տխուր նախադեպեր։ Գործընկերության բուն հասկացությունը վտանգավոր է դառնում, քանի որ քաղաքական, տնտեսական և այլ շահերի զոհողություններ է պահանջում։ Դա պետք է վերնախավերին հիշեցնի, որ չի կարելի անխոհեմորեն և հլու-հնազանդ կատարել անգամ ամենահեղինակավոր գործընկերների առաջադրած գործառական քայլերը։

      Ընդունա՞կ է, արդյոք, այս ամենը հասկանալու Հայաստանի կառավարող վերնախավը։ Հասկանալ, իհարկե, կարող է, սակայն կարևորը սեփական շահերը տեսնելու ունակությունն է։ Եթե այդ շահերն ու մտադրությունները չգիտակցվեն, այդ դեպքում կգա իսկական արտաքին միջամտության ժամանակը, քանի որ Հայաստանն ստիպված կլինի կատարել միանգամայն հասկանալի գործառույթ։ Իսկ ո՞վ պետք է իրականացնի այն։ Այսպիսով, ինչպիսիք էլ լինեն Արևմտյան Հայաստանի և Արարատ լեռան մասին նախագահ Սերժ Սագսյանի ռեպլիկի իրական շարժառիթները, այն ուշադրությամբ ուսումնասիրվում է և, անկասկած, համակարգչային գրանցում կստանա, առնվազն ամերիկացիների ու թուրքերի կողմից, գուցե և այլոց։

      Այժմ, երբ սփյուռքն ու Հայաստանի հանրության մի ստվար զանգված հիշեցրին, որ հայոց պատմության այդ էջը փակված չէ, և ոչ ոքի չի հաջողվի թերթել-անցնել այն, իսկ Արևմտյան Հայաստանի ամենաավանդապաշտ գաղափարակիր դաշնակցական կուսակցությունը, փաստորեն, անվստահություն է հայտնել իր ներկայիս ղեկավարությանը` համաձայնողական քաղաքականություն վարելու պատճառով, երկրի նախագահը չպետք է հապաղի և վերաիմաստավորի գոնե միայն արտաքին քաղաքականությունը, որը շատ ավելի պակաս «ծախսատար» է, քան ներքինը։ Այսպես թե այնպես, Հայաստանի առջև խնդիր է ծառացած Ադրբեջանին հեռու պահել Թուրքիայից, և դա միանգամայն հնարավոր է, եթե նա ավելի ակտիվորեն մասնակցի արտաքին նախաձեռնություններին, ընդ որում` տարբեր ուղղություններով։

      Ռուսաստանը, որ փորձում էր բացարձակապես ինքնուրույն խաղ խաղալ թուրք-հայկական և հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում, ձախողվեց և ոչ մի նոր դիրքի չհասավ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում։ Արևմտյան ընկերակցությունը, առաջին հերթին ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանին որոշակի ազատություն է ընձեռել ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման գործում և հասել է նպատակին` ոչ մի կարգավորման մասին խոսք լինել չի կարող, քանի որ Ռուսաստանն ապացուցեց առկա լծակները գործի դնելու իր լիակատար անկարողությունը։

      Վերջերս Մոսկվայում միանգամայն պատվարժան հանրության շրջանում այսպիսի հարց բարձրացվեց. «Եթե ամերիկացիներն աջակցություն են ցուցաբերում Դմիտրի Մեդվեդևին, ապա ինչո՞ւ չեն թաքցնում իրենց բերկրանքը Ռուսաստանի փորձերի ձախողման առթիվ»։ Այս կերպ դատում են նրանք, ովքեր, իբր թե, նախագահի աշխատակազմին խորհրդատվությամբ են ապահովում Հարավային Կովկասի և այլ տարածաշրջանների վերաբերյալ։

      Եվ սա ռուսական վերնախավն է կամ նրա համար նախատեսված սպասարկումը։ Խնդիրն այժմ ոչ այնքան քմծիծաղն է Ռուսաստանի նախագահի հասցեին, այլ ավելի շուտ, հայտնի տարածությունում հակամարտությունների կարգավորման մեխանիզմները վերանայելու ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի մտադրությունները, ինչը ենթադրում է զրոյացնել Ռուսաստանի դերը և, համենայն դեպս, բացառել նրա առաջատար դերակատարությունն այդ հարցերում։

      ԱՄՆ-ը, մեծ ակներևությամբ, վերջ է տվել «դադարին», վերադարձել է Հարավային Կովկասն իր ռազմավարությանը հաղորդակցելու նախկին ծրագրերին, և տարածաշրջանում առաջացել է «երրորդ ուժի»` որպես հնարավոր թուրք-ռուսական դաշինքի այլընտրանքի, ստեղծման իրական հեռանկար։ Ընդ որում, գործառույթներ են սահմանվել նոր և նորագույն հարավկովկասյան պետությունների համար. բացարձակապես տարանցման գործառույթները` Վրաստանին, զսպմանը` Ռուսաստանին, տարածաշրջանային հավասարակշռողի գործառույթները` Հայաստանին, զսպման տարրերինը` Թուրքիային, «երկրորդային» բազավորման գործառույթները` Ադրբեջանին, իսկ Աբխազիային, Հարավային Օսիային և Լեռնային Ղարաբաղին` տարածաշրջանում Թուրքիայի և Ռուսաստանի ջանքերի շրջափակման խնդիրները։ Երբ բրիտանացիներն ուզում են մատնանշել ամերիկացիների քաղաքական-մտավոր ունակությունները, ապա ասում են, թե «ամերիկացիները հասարակ մարդիկ են»։

      Իրականում այդ ծրագիրը ոչ միայն պարզ է ու ակնհայտ, այլև հեշտորեն է տրվում նախագծողներին։ ԱՄՆ-ն այժմ բավականին եռանդուն աշխատանք է ծավալել Ադրբեջանն «իրենով անելու» ուղղությամբ, ինչը ենթադրում է նրա անջրպետումը ոչ միայն Ռուսաստանից, այլև Թուրքիայից։ Իսկ Ռուսաստանին մնում է կառչել հույսի փրփուրներից։ Ադրբեջանի վրա ազդեցության ուժեղացման նպատակով Հայաստանի շահերի զոհաբերման այդ անմիտ ու ծիծաղելի եռամյա խաղից հետո մնում է ապացուցել ամերիկացիներին, որ Ռուսաստանը, ձախողելով քաղաքական խաղերը, ընդունակ է գոնե կանխելու պատերազմը։

      Դրա հետ մեկտեղ, Թուրքիայի քաղաքականության մեջ վճռական սցենարները խաղարկվում են ո՛չ Կովկասում. Մերձավոր Արևելքի իրադարձությունները, այսպես թե այնպես, որոշիչ ազդեցություն են գործում Անկարայի արտաքին քաղաքականության վրա։ Սիրիայում բողոքի գործողությունների ամբողջ ընթացքում ոչ մի իրական նշան չի եղել, թե ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան կցանկանային իշխանությունից հեռացնել ալավական կլանը։ Ընդհակառակը, Բաշար Ասադին հնարավորություն էր տրվել ամրապնդելու սեփական դիրքերն ու շրջապատի դրությունը։ ԱՄՆ-ը, փաստորեն, ոչինչ չանելով, իր համար ծայրաստիճան նպաստավոր իրավիճակ է ստեղծել Մերձավոր Արևելքում։ Նա հավանություն է տվել գործողությունների կոորդինացմանը Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի միջև, որոնք քիչ ջանքեր չեն գործադրել ալավական կլանի տապալման ուղղությամբ, բայց միայն այն բանի համար, որ ուժեղ ճնշում գործադրի Սիրիայի վրա։

      Իրականում տեղի է ունեցել այն, ինչին ձգտում էին Սաուդյան Արաբիան, մի շարք ուրիշ արաբական պետություններ (ներառյալ Եգիպտոսը), ինչպես նաև ԱՄՆ-ը։ Այսինքն, Մերձավոր Արևելքի նկատմամբ Թուրքիայի նվաճողական նկրտումներից առաջ ստեղծվել էր մի հուսալի պարիսպ` ի դեմս Սիրիայի։ Վերջին 7-8 տարում Սիրիայի և Թուրքիայի հարաբերությունները հաջողությամբ զարգանում էին, ինչը չէր կարող չանհանգստացնել ԱՄՆ-ին ու արաբական աշխարհին։ Այժմ այդ հարաբերությունները խարխլվել են և, ինչպես երևում է, երկար ժամանակով։ Սիրիական վերնախավը լիովին հասկացել է, թե ինչ են իրենցից ներկայացնում թուրքական սրտացավությունն ու մտադրությունները։ Միաժամանակ, անվստահության և թշնամության «սև կատու» է անցել Իրանի և Թուրքիայի միջև։

      Հիմա դժվար է խոսել Մերձավոր Արևելքում Թուրքիայի հեռանկարների համար արաբական մյուս հեղափոխությունների հետևանքների մասին, բայց այն, ինչ տեղի է ունեցել Սիրիայում և Եգիպտոսում, կհանգեցնի տարածաշրջանում Թուրքիայի մեծ շրջափակմանն ու մեկուսացմանը։ Իհարկե, հենց Մերձավոր Արևելքում է արվում թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության գլխավոր շեշտադրումը, բայց շատ կարևոր է նաև Սև ծով-կովկասյան ուղղությունը։ Թերևս, վերջին ամիսներին Թուրքիան զգացել է, որ առանց ԱՄՆ-ի մասնակցության և աջակցության ի վիճակի չէ իրացնելու իր աշխարհաքաղաքական ծրագրերը, և որոշում է ընդունել իր քաղաքականությունը որոշ չափով համաձայնեցնելու ԱՄՆ-ի դիրքորոշման հետ։ Կասկած չի կարող լինել, որ Թուրքիան հրաժարվելու է նվաճողամտության քաղաքականությունից, բայց համադրել իր և ամերիկացիների շահերն Անկարան կցանկանար փորձել։

      Թուրքիան «ատամները կրճտացնելով» ընդունեց Սև ծովում իր ներկայությունը մեծացնելու ԱՄՆ-ի քաղաքականության ծավալումը, միաժամանակ համոզվելով, որ իր զսպվածությամբ ոչինչ չշահեց։ ԱՄՆ-ը մեկ անգամ ևս ցույց տվեց, որ իր ծրագիրը Սև ծովում մտադիր է իրականացնել այլ գործընկերների հետ, առանց Թուրքիայի անմիջական մասնակցության։ Ըստ էության, այդ ավազանի հետ կապված ծրագրերից Թուրքիայի դուրսմղումն էլ հենց ԱՄՆ-ի քաղաքականության և «երրորդ ուժի» ձևավորման իմաստն է։ ԱՄՆ-ի մտադրություններն ու գործողությունները հանգեցրին Թուրքիայի և Ռուսաստանի ավելի սերտ համախմբմանը, քանի որ Անկարան զգաց, որ ավելի լավ է հանդուրժել ԱՄՆ-ի այդ քաղաքականությունը, քան նրա հետ առճակատման մեջ մտնել։ Անհրաժեշտ է, որ այդ ամենն իմաստավորեն այն պետություններն ու կառավարությունները, որոնք դեռևս անտեսում են աշխարհաքաղաքական իրողություններն ու քաղաքական վերլուծությունը` որպես այդպիսին։

      Իգոր ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ, Իրատես դե ֆակտո

    10. #40
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Թուրքիայի կազմաքանդման ծրագիր


      Մինչ սույն հոդվածի հիմնական ասելիքին անցնելը, մեջբերենք Մեծ Բրիտանիայի ռազմաքաղաքական առաջատար փորձագետներից մեկի մտքերը, որը մասնակցել է Աֆղանստանում ՆԱՏՕ-ի ուժերի, և Իրաքում` կոալիցիայի ուժերի ռազմական գործողությունների քաղաքական ապահովմանը, փաստորեն, ղեկավարել է Իրաքյան Քրդստանի խնդրի հետ կապված քաղաքական մշակումները, ներկայում շարունակում է զբաղվել Իրաքի, ինչպես նաև սահմանակից պետությունների, այդ թվում` Թուրքիայի խնդիրներով, Իրանի միջուկային ծրագրի հարցով, որոշ չափով նաև` Հարավային Կովկասի և Կասպյան տարածաշրջանի խնդիրներով։

      «Ես արդեն երկար տարիներ ուշադրությամբ և հետաքրքրությամբ հետևում եմ Լեռնային Ղարաբաղի դրամատիկ իրադարձություններին։ Առիթ եմ ունեցել լինելու հակամարտությունների շատ շրջաններում և աշխատել եմ գտնել այնպիսի լուծումներ, որոնք ապահովեին ժողովուրդների խաղաղ գոյակցությունը։ Բայց ես հանգում եմ այն եզրակացության, որ խաղաղության և միջազգային անվտանգության համար շատ ավելի խելամիտ է ընդունել փաստացի ստեղծված պետությունների ինքնիշխանությունը, քան պաշտպանել իրենց դարն ապրած սկզբունքները։ Այդ կույր, իրականում ծայրաստիճան վտանգավոր քաղաքականությունն ի վիճակի չէ ապահովելու սկզբունքների կենսագործումը և կհանգեցնի միայն բռնության խրախուսմանը։ Իմ կարծիքով, Լեռնային Ղարաբաղի ընթերցողների համար հետաքրքիր կլինի ծանոթանալ Իրաքյան Քրդստանի խնդիրներին նվիրված իմ աշխատանքներին, որտեղ քուրդ ժողովուրդն արդեն պետականություն է ստեղծել։ Այդ իրավիճակի աննախադեպությունն այն է, որ Հյուսիսային Իրաքում քրդական պետության ստեղծման դեմ հանդես են գալիս ոչ թե Իրաքի կառավարությունը կամ քաղգործիչները, այլ հարևան պետությունները։ ՈՒստի, ամենից առաջ քրդերից է կախված Մերձավոր Արևելքի պետությունների կողմից իրենց նկատմամբ հանդես բերվող վստահությունը։ Ես շատ հայ բարեկամներ ունեմ Եվրոպայի ու Մերձավոր Արևելքի երկրներում, բայց, ցավոք, ինձ առայժմ չի հաջողվել այցելել Հայաստան ու Լեռնային Ղարաբաղ»։

      Մեծ Բրիտանիայի վերլուծական շրջաններում քաջ հայտնի է, որ վերլուծաբանների մի խումբ հեղինակել է կառավարությանը հասցեագրված երկու զեկույց, որոնք որոշակի մոտեցմամբ փորձարկվել են երկրի հետազոտական առաջատար հիմնարկներում, ինչպես նաև Եվրոպայի նախարարների խորհրդի աշխատանքային խմբում, որը հատուկ ստեղծվել է Եվրախորհրդի արտաքին քաղաքականության ու անվտանգության բարձրագույն կոմիսար Խավիեր Սոլանայի նախաձեռնությամբ` Մերձավոր Արևելքի երկրներում քրդական խնդիրը քննարկելու համար։ Այդ քննարկումը Մեծ Բրիտանիայում հանդիպել է արաբական, իրանական, թուրքական ծագում ունեցող փորձագետների ուժեղ հակազդեցությանը, ինչի պատճառով թեման ավելի լայն ուշադրության է արժանացել։

      Քրդական խնդրով զբաղվող բրիտանացի առաջատար փորձագետ Գարեթ Ստենդֆիլդը, որը Մեծ Բրիտանիայի կառավարության հանձնարարությամբ հինգ տարի աշխատել է Իրաքյան Քրդստանում, համոզված է, որ ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան ու Եվրամիությունն արդեն, կարելի է ասել, այդ որոշումն ընդունել են, և դրա վրա այս կամ այն չափով ազդեցություն են գործել ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական շրջանակները, բայց, միաժամանակ, այդ տերությունները, սահմանելով կոնկրետ նպատակները, պատկերացում չունեն մասնավոր շատ հարցերի, այդ նպատակներին հասնելու տեխնոլոգիայի մասին։

      Փորձագետի կարծիքով, Իրաքում կայունություն հաստատելու համար առնվազն անհրաժեշտ է երկրի ապակենտրոնացված դաշնային կառավարում, ինչը, ըստ էության, նշանակում է պետության փլուզում։ Հետաքրքրական է այն, որ երբ 1920 թ. Մոսուլի վիլայեթում ցեղամիջյան պայքարի պայմաններում շեյխ Մահմուդ Բարզանջին Սուլեյմանիայում իրեն հռչակեց Քրդստանի թագավոր, ապա 1921 թ. Բրիտանիան, փաստորեն, ճանաչեց այդ պետական կազմավորումը։

      Բրիտանական կառավարությունը քրդերի իրավունքները փորձեց ինչ-որ կերպ նշել նաև 1932 թ. Իրաքում Հաշիմիթյան միապետության հաստատման ժամանակ։ Ծովային ուղիներից բավականին հեռու ընկած այդ տարածքը միշտ հետաքրքրել է Մեծ Բրիտանիային իր ռազմավարական գրավչության և նավթի խոշորագույն հանքավայրերին մոտիկության պատճառով։ «Իրաք փեթրոլեում քոմփընի» նավթընկերության հիմնադիրներից մեկի` նավթարդյունահանող Գ. Գյուլբենկյանի անձնական արխիվում պահպանվել են այդ տարածաշրջանի նկատմամբ բրիտանական կառավարության հետաքրքրության և քրդական պետական կազմավորում (ներառյալ Քիրկուկի շրջանը) ստեղծելու հնարավորության մասին վկայող նամակներ ու այլ փաստաթղթեր։

      2002 թ., Իրաքում ռազմական գործողության նախօրեին, Հյուստոնի Ջ. Բեյքերի ինստիտուտում, որն ամերիկյան նավթային բիզնեսի «ուղեղային» կենտրոնն է, առիթ ունեցա ծանոթանալու հետազոտությունների, որոնցում գնահատված էին Իրաքի նավթի պաշարները։ Դրանցում նշված էր ոչ թե այն ժամանակ հանրահայտ 18,5 մլրդ տոննա, այլ 30,5 մլրդ տոննա պաշարների մասին, իսկ հիմա դրանք կազմում են 216 մլրդ բարել։ Ընդ որում, պաշարների մեկ երրորդը գտնվում է Քիրկուկի շրջանում։

      Քաղաքական գործիչների ու նավթային ընկերությունների պատկերացմամբ, դրանք կարող են առաջիկա 30-40 տարում, այսինքն` մինչև ջերմամիջուկային էներգիայի ստեղծումը, համընդհանուր էներգետիկ անվտանգություն ապահովել։

      Հատկանշական է, որ ներկայում Եվրոպայում տեղի է ունենում ձախ, սոցիալ-դեմոկրատական, ինչպես նաև ազատական կուսակցությունների համախմբում ԱՄՆ-ի ու Եվրոպայի ծայրահեղ աջ ու պահպանողական ուժերի հետ, որոնք հանգում են Իրաքի հյուսիսում քրդական պետության ստեղծման անհրաժեշտության մտքին։

      Կարծիք կա, որ Եվրոպայում որոշակի պայմանավորվածություններ կան միանգամայն տարբեր խմբավորումների միջև, ներառյալ ծայրահեղ աջերը, Մերձավոր Արևելքում արևմտամետ «արիական» պետություն ստեղծելու շուրջ, որը կարողանար անհրաժեշտության դեպքում դիմակայել տարածաշրջանից արևմտյան քաղաքականությանն սպառնացող վտանգներին։ Այդ առաջին հայացքից իռացիոնալ և անգամ լուսանցքային թվացող գաղափարն իրականում ունի ամուր հիմք և կարող է կենսագործվել առանց որևէ մեծ ռիսկի, քանի որ ո՛չ արաբական պետությունները, ո՛չ Թուրքիան, ո՛չ Իրանն ի վիճակի չեն դիմակայելու այդ նախագծին, որը վայելում է ամբողջ Արևմտյան ընկերակցության աջակցությունը։

      Ի տարբերություն եվրոպացիների, ԱՄՆ-ը բավականին հաստատակամ դիրք ունի Իրաքյան Քրդստանի հարցի լուծման առնչությամբ։ Քրդերի կողմից ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի հանդեպ բացարձակ բարյացակամության ցուցադրումից հետո անգամ Վաշինգտոնում դեռևս կասկածում են Իրաքում քրդական պետություն ստեղծելու հնարավորությանը` առանց տարածաշրջանում մի որևէ լուրջ առճակատման։ Բայց բախվելով Իրաքում անհատնում միջհամայնքային առճակատմանն ու Իրաքը երեք պետության տրոհելու անհրաժեշտությանը, ԱՄՆ-ը 2006-2007 թթ. ընթացքում, այդուամենայնիվ, հանգեց այն հետևության, որ քրդական պետության ստեղծումն անխուսափելի է։ Քաղնախագծողների խնդիրն այն է, թե այդ քրդական պետությունը տնտեսապես և քաղաքականապես որքան կենսունակ կլինի, ինչպես կփոխվի աշխարհաքաղաքական իրավիճակը տարածաշրջանում` այդ պետության ստեղծումից հետո, ինչպես նաև, արդյոք քրդական պետությունը կունենա՞ մեկուսացած դիրք և կկատարի՞ տեղային գործառույթներ, թե՞ կդառնա տարածաշրջանային քաղաքականության կարևոր գործոն։

      Ամերիկյան փորձագետները, օրինակ, Էնթոնի Կորդեսմանը և Ջուդիթ Կիպերը, պնդում են, որ ԱՄՆ-ում չկան այնպիսի քաղնախագծողներ, ովքեր կկարողանային նման սցենարներ կազմել, որովհետև այդ խնդիրը ենթակա չէ սովորական կանխատեսման։ Քրդական թեման երբեք ԱՄՆ-ում ժողովրդականություն չի ունեցել քաղաքական հետազոտողների շրջանում, և հաճախ այդ խնդիրները պարզապես չեն ընկալվում։ Այդ գնահատականներից զատ, կան նաև այլ կարծիքներ, որոնք բխում են համալսարանական լավ կրթություն ստացած երիտասարդ հետազոտողներից։ Այդ կարգի փորձագետների կարծիքով, իրականում քրդական հարցի ըմբռնումը դժվարություն է ներկայացնում միայն այն ժամանակ, երբ պահպանողական վերլուծաբանները ձգտում են խուսափել քրդերին քաղաքական անկախություն տալու նախաձեռնություններից։

      Ընդհանուր առմամբ ԱՄՆ-ի վարչակազմի համար քրդական խնդիրն Իրաքում ընկալվում է, ավելի շուտ, որպես բարոյական խնդիր, այսինքն, վարչակազմը մոտենում է այն ըմբռնմանը, թե քրդերին ինչպես փոխհատուցի նման անգնահատելի սպառնալիքների համար։ Իրաքում լայն հասարակության կողմից քրդերի քաղաքական իրավունքների ճանաչման գործում կարևոր դեր են խաղում ԱՄՆ-ի հրեական հասարակական կազմակերպությունները, ինչպես նաև բուն Իսրայելի պետությունը, որը տասնամյակներ ի վեր իրականացնում է «երկրորդ գոտու» դոկտրինը (իսկ «երկրորդ գոտին» ներառում է, միաժամանակ Թուրքիան, Իրանը, իսկ հիմա նաև Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրները), նպատակ ունենալով դիմակայելու արաբներին։ Քրդերն այդ դոկտրինում կարևոր տեղ են զբաղեցնում։

      Եթե Եվրոպայում հրեական կազմակերպություններն այնքան էլ ակտիվ չեն այդ ուղղությամբ, ձգտելով պահպանել բարեկամական հարաբերությունները թուրքերի հետ, ապա ԱՄՆ-ում այդ կազմակերպությունները վարում են երկդիմի քաղաքականություն, համագործակցելով Թուրքիայի և քրդերի հետ։ 2003-2004 թթ. ռազմական գործողություններից հետո Իսրայելը, փաստորեն, դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց Իրաքյան Քրդստանի հետ։ 2004-ի հուլիսին Իրաքի ապագա նախագահ Ջալալ Թալաբանին այցելեց Իսրայել, ուր բանակցություններ վարեց վարչապետ Արիել Շարոնի հետ։

      Անտարակույս, Ջ. Թալաբանիին Իսրայելում ընդունեցին որպես քուրդ գործչի, ոչ թե Իրաքի ներկայացուցչի։ «New Yorker»-ի հաղորդման համաձայն, իսրայելական հատուկ ծառայությունները համագործակցում են քուրդ առաջնորդների հետ, որոնց օգնությամբ «Մոսադը» տեղեկություններ է հավաքել իրանական միջուկային ծրագրի վերաբերյալ։ Իսրայելը մասնակցել է քրդական «Պարաստին» հետախուզական ծառայության ստեղծմանը, որը որոշակի դեր է խաղացել Սադամի վարչակարգի խարխլման գործում։ Քրդստանի նախագահ Մասուդ Բարզանին հայտարարել է, որ ժամանակն է Իրաքյան Քրդստանում բացելու Իսրայելի հյուպատոսություն, ու չնայած իրաքցի շիաների առաջնորդների բողոքներին, այդ նախաձեռնությունը, հավանաբար, կիրականացվի (ժամանակակից Իրաքի տարածքում հրեաներն ապրել են շատ հնուց, այսպես կոչված, բաբելոնյան գերության ժամանակներից (մ.թ.ա. VI դ.)։ Հիմնականում բնակվել են Քրդստանում, գլխավորապես Քիրկուկ, Մոսուլ, Սուլեյմանիա, Էրբիլ քաղաքների շրջանում։

      Հետաքրքրական է, որ 16-րդ դարի կեսերից Քրդստանի և մերձավոր տարածքների հրեաների շրջանում համբավ էին վայելում Բարազանիների ընտանիքից ելած ռաբբիները, քանի որ ռաբբի և կաբալիստ Շմուել բեն Նեթանել հա-Լևի Բարազանին (1560-1630) Քրդստանի հրեաների հոգևոր առաջնորդն էր)։ Այսպիսով, 2002-2004 թթ. որոշակի կանոնավոր և պարտավորեցնող հարաբերություններ էին հաստատվել իրաքցի քրդերի, ավելի ճիշտ նրանց առաջատար քաղաքական կազմակերպությունների և ԱՄՆ-ի միջև, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի և Իսրայելի հետ։ Հետագայում, այսինքն, 2000-ականների երկրորդ կեսին, այդ հարաբերությունները բավականին բարդացան, և քրդերն աստիճանաբար սկսեցին կարևոր դեր խաղալ Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի ռազմավարական ծրագրերում։

      Իրաքյան Քրդստանի կառավարությունը և քրդական քաղաքական կուսակցությունները Վաշինգտոնում միանգամայն հասուն և շոշափելի լոբբիական գործունեություն են իրականացնում։ Ինչ-որ չափով նրանց ներկայությունն առկա է Լոնդոնում, Բրյուսելում, մի քանի այլ մայրաքաղաքներում։ Սա վկայում է, որ Իրաքյան Քրդստանը ձգտում է ինտեգրվել ամերիկյան ռազմավարության մեջ և ԱՄՆ-ի հետ հարաբերություններ հաստատել միջպետական ձևաչափով։ ԱՄՆ-ի համար միանգամայն ընդունելի են նման հարաբերությունները։ Նա հասկանում է, որ դրանք պարտավորեցնող հարաբերություններ են և պետք է ինչ-որ բան առաջարկել քրդերին` նրանց կողմից միջազգայնորեն ճանաչված պետության ստեղծման ճանապարհին։

      Նույնպիսի հարաբերություններ են ծավալվում նաև Իսրայելի հետ և, հնարավոր է, փոքր-ինչ սահմանափակ, Մեծ Բրիտանիայի հետ։ Ավելի քան 12 տարի հետևելով ԱՄՆ-ի առաջատար վերլուծական ինստիտուտների և կենտրոնների աշխատանքներին, կարելի էր հասկանալ, որ քրդերին նոր Իսրայելի դեր է հատկացվում, բայց արդեն ավելի բազմակողմ նշանակության։ Քրդերը հետևողականորեն դառնում էին մի հարվածային ջոկատ, որի ջանքերն ուղղված էին «քրդական ցավոտ կցույթում» գտնվող բոլոր չորս պետությունների` Իրանի, Թուրքիայի, Իրաքի ու Սիրիայի դեմ։ Քրդերի օգնությամբ այժմ հաջողվում է սպառնալիք ստեղծել այդ պետությունների պետական-տարածքային ամբողջականության նկատմամբ, և ամեն դեպքում քրդերը հետաքրքրություն են ներկայացնում ամենևին էլ ոչ որպես կայունության, այլ տարածաշրջանում սահմանների վերաձևման գործոն, ինչն ազդեցություն կգործի բոլոր հարևան տարածաշրջանների ու երկրների վրա։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում այն հարցը, թե ժողովրդականություն վայելո՞ւմ է, արդյոք, ԱՄՆ-ը քրդական քաղաքական միջավայրում։

      Վստահորեն կարելի է ասել, որ քրդական հանրությունը բոլոր երկրներում գերազանցապես գտնվում է ձախ գաղափարների ազդեցության տակ, ինչը որոշակի հակաամերիկյան տրամադրություններ է ենթադրում։ Այդուամենայնիվ, փաստորեն, բոլոր քրդական խմբերն ու քաղգործիչները հասկանում են, որ արդի աշխարհում միայն ԱՄՆ-ը կարող է հանդես գալ որպես քրդերի գործընկեր, քանի որ իրապես շահագրգռված է լայն ընդգրկմամբ սահմանների վերաձևմամբ, որովհետև սահմանների ներկա ուրվագիծը աշխարհում համարժեք կառավարելիություն չի ապահովում։

      «Քրդական աշխարհը» լայն լաբորատորիա է դարձել ԱՄՆ-ի այդ ռազմավարական ծրագրերի նախագծման համար։ Ընդ որում, ենթադրվում էր, որ ԱՄՆ-ը չէր ցանկանա այդ ուղղությամբ միաժամանակ զուգահեռ ծրագրեր իրականացնել մի շարք պետությունների հանդեպ։ Միանգամայն հասկանալի է, որ Թուրքիայի կազմաքանդման, նրա աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի վերանայման ամերիկյան ծրագրերը գերակա են քրդական գործոնի օգտագործման առումով։ Սակայն իրադարձություններն արաբական աշխարհում և առհասարակ Մերձավոր Արևելքում ցույց տվեցին, որ ամերիկացիներն ընդունակ են և պատրաստ են «համընդհանուր պայթյուն» առաջացնելու «մեծ կցույթում» և, երևի, շահագրգռված են ոչ միայն Թուրքիայի, այլև Իրանի ու Սիրիայի նկատմամբ քրդերի գործադրած ճնշմամբ։

      Քրդերը, որոնց իրանցիներն իրենք էին երկար ժամանակ գրգռում թուրքերի դեմ, հանդես եկան Իրանի դեմ, թեև այդ իրավիճակում քրդերը ո՛չ ռազմավարական, ո՛չ մարտավարական առումով շահագրգռված չէին Իրանի դեմ ելույթով։ Ներկա պահը հատկապես հարմար է, որովհետև ներկայումս պարզ են դարձել այն սպառնալիքները, որ ծագել են Թուրքիայի ու Իրանի հարաբերություններում և տարածաշրջանում ծավալվող բարդ խաղում, որին մասնակցում են արաբական պետությունները, ինչպես նաև Ռուսաստանը, և հազիվ թե կարելի լինի Թուրքիայի և Իրանի համերաշխ գործողություններ սպասել։ «Սիրիական», ավելի ճիշտ «շիական» գործոնը տարածաշրջանում ավելի քան վտանգավոր իրավիճակի է հանգեցրել` լայնածավալ և անգամ համապարփակ դիմակայության առումով։

      Պետք է ասել, որ ԱՄՆ-ի ծրագրերում հատկապես 2011 թ. Մերձավոր Արևելքի կազմաքանդման գործում քրդերի այդքան ինտենսիվ օգտագործման սցենարներ չեն եղել, բայց հասկանալի դարձավ, որ ԱՄՆ-ը կարող է աներևակայելիորեն արագ համախմբել ջանքերը քրդական գործոնի հրատապացման համար։ Իրաքյան Քրդստանը, որպես պետական կազմավորում, գրավելով փոքր-ինչ չեզոք դիրք, այդուամենայնիվ, հենահրապարակ դարձավ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության, ինչպես նաև քրդական մյուս արմատական կազմակերպությունների գործունեության ծավալման համար։ ԱՄՆ-ը նախագծել է տարածաշրջանի տարբեր երկրներում քրդերի քաղաքական կուսակցությունների անելիքների բաշխման չափազանց հարմար սխեմա։ Թուրքիայում ստեղծված քրդական «ժողովրդավարության և խաղաղության» կուսակցությունը Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության տարբերակ է և, անշուշտ, սերտորեն շաղկապված է նրա հետ։ Սակայն գտնվելով ազատական դիրքերում, Թուրքիայում գործող այդ նոր քրդական կուսակցությունը հնարավորություն է տալիս առաջադրելու ԱՄՆ-ի ու Եվրոպայի համար միանգամայն ընդունելի գաղափարներ և մտադրություններ։

      Իգոր ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ, Իրատես դե ֆակտո

      http://www.lragir.am/armsrc/comments54349.html

    11. #41
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Ֆրանսիան ու ԱՄՆ «քաշում են վերմակը»


      Հարթավայրային Ղարաբաղի տարածքները հանձնելու գործում գլխավոր դեր խաղալու Ռուսաստանի փորձերի լիակատար ձախողումից հետո, ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան “իրավունք” են ստացել “վերմակը քաշել” իրենց վրա եւ նոր հնարքներ նախաձեռնել ղարաբաղյան խնդրի քննարկման գործընթացում: Ընդ որում, ԱՄՆ-ն բացարձակապես շահագրգռված չէ իր ակտիվությունը դրսեւորել այդ գործընթացում: ԱՄՆ գլխավոր խնդիրը լուծված է, այսինքն, Ռուսաստանը հայտնվել է երկրորդական դերում, իսկ ամերիկացիներն ավելի մասշտաբային խնդիր ունեն` նորովի ձեւավորել Սեւ ծովից մինչեւ Չինաստան լոգիստիկ սխեման: Ֆրանսիան բոլոր հնարավորություններն ունի հանդես գալու Հարավային Կովկասում որպես առավել “չեզոք” ուժ, ի հավելումն դրա` ներկայացնելով Եվրոպական Միությունը:

      Սակայն բանը ղարաբաղյան խնդիրը չէ: Եվրոպան ձգտում է հաստատվել տարածաշրջանում որպես առավել ազդեցիկ ուժ եւ ջանքեր է գործադրում հիմնական քաղաքական ու գեոտնտեսական առաջադրանքները մշակելու եւ իրականացնելու գործում: Ընդ որում, Ֆրանսիան վստահ է, որ եկել է ժամանակը արմատապես փոխել Հարվային Կովկասում Արեւմտյան հասարակայնության քաղաքականության տրամաբանությունն ու մոտեցումները, ինչը ընդհանուր առմամբ նշանակում է “չեզոքացնել” տարածաշրջանի պետությունների քաղաքականությունն ու դիրքերը: Ստատուս քվոն Սարկոզիի ծրագրի հիմքն է, ինչը նշանակում է, որ նպատակը ոչ թե հակամարտությունների «կարգավորումն» է, այլ անվտանգությունը:

      Դրան չեն կարող աջակցել ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը, որոնք, ըստ էության, շահագրգռված են նման մոտեցմամբ, պայմանով, որ տարածաշրջանում պահպանվի ուժերի ու շահերի հավասարակշռությունը: Ռուսաստանի համար Ֆրանսիայի այդ դերը շատ կարեւոր է, քանի որ ԱՄՆ-ին տարածաշրջանային հակամարտություններից հեռու պահելու որոշակի հույս է տալիս: Այդ պատճառով, մտածել տարածաշրջանում Ռուսաստանի ու Ֆրանսիայի որոշակի համագործակցության մասին, պարզապես իմաստ չունի: Իհարկե, Ռուսաստանն ուշադիր հետեւելու է Ֆրանսիայի քաղաքականությանը, սակայն որոշակի «իդեալում» այդ քաղաքականությունն, անկասկած, համապատասխանում է Ռուսաստանի շահերին:

      Միեւնույն ժամանակ, ֆրանսիական քաղաքականությունում մի կարեւոր հանգամանք կա, որը խոսում է Ֆրանսիայի ոչ միայն գեոտնտեսական, այլեւ աշխարհաքաղաքական նպատակների մասին: Հայաստանը ֆրանսիացների կողմից դիտվում է նույն ասպեկտում, ինչ ամերիկացիների, այսինքն, Թուրքիայի տարածաշրջանային էքսպանսիան զսպող գործոնի դերում, ընդ որում, հաշվի առնելով հայկական գործոնի սինթետիկ նշանակությունը ոչ միայն կովկասյան, այլեւ եվրոպական ուղղությամբ: ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան մանրամասն պայմանավորվածություն չունեն Թուրքիային զսպելու հարցում, սակայն թուրքական քաղաքականությամբ հարցով որեւէ պայմանավորվածություն Արեւմուտքի այդ երկու գերտերությունները չունենալ չեն կարող:

      Սակայն, բանը տվյալ դեպքում պայմանավորվածությունների մեջ չէ, այլ նրանում, որ Ֆրանսիան Թուրքիային զսպելու ինքնուրույն քաղաքականություն է իրականացնում, եւ հայկական խնդիրների ողջ համալիրը կարեւոր գործիք է հանդիսանում ֆրանսիական քաղաքականության մեջ այդ ուղղությամբ: Այդ պատճառով, Հայաստանը պետք է մանրակրկիտ իմաստավորի իր դերը այդ երկարաժամկետ իրավիճակում եւ փորձի որոշակի աջակցություն ստանալ տարբեր ոլորտներում, այդ թվում` պաշտպանության ու անվտանգության, որովհետեւ այդ դերը տարածաշրջանում ակնհայտորեն չի հանգեցնում անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը: Ընդ որում, խոսքը նաեւ տնտեսական հարցերի մասին է: Օրինակ, որքանո՞վ է իրական իրականացնել գազի տեղափոխում Իրանի աղբյուրներից դեպի եվրոպական ուղղություն Հայաստանի, Վրաստանի ու Սեւ ծովի տարածքով: Այստեղ հարց է առաջանում, թե արդյոք Ֆրանսիան պատրաստ է հասկանալ ու ձեռնարկել այդ ջանքերը, թե՞ անվտանգության մի մասի պատասխանատվությունը դնում է Ռուսաստանի վրա:

      Իգոր Մուրադյան

      http://www.lragir.am/armsrc/politics54340.html

    12. #42
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      07.10.2011
      ԱՄՆ–ՉԻՆԱՍՏԱՆ. ՊԱՅՔԱՐ ԳԼՈԲԱԼ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԵՎ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ



      Սուրեն Սարյան
      Ներկայումս, ինչպես եւ սառը պատերազմի տարիներին, շարունակվում է համաշխարհային տերությունների միջեւ պայքարը գլոբալ կառավարման եւ ռեսուրսների համար: Սակայն եթե առաջ այդ պայքարն ուներ պարզ կառուցվածք` Արեւելք–Արեւմուտք, կոմունիզմ–ժողովրդավարություն գծով, ապա այսօր այն դառնում է բազմապլանային` ներառելով մի շարք ուժային կենտրոններ:

      Այս առումով, ուշադրության է արժանի վերջին շրջանում Չինաստանի գլոբալ ակտիվությունը, ինչպես նաեւ էներգետիկ ռեսուրսների եւ հումքային պաշարների ձեռքբերման հարցում սեփական շահերի պաշտպանության նրա քաղաքականությունը:

      Փորձագետները նշում են, որ Չինաստանի գործողություններն Աֆրիկայում, Միջին Արեւելքում, Լատինական Ամերիկայում եւ Կենտրոնական Ասիայում ու նույնիսկ Հարավային Կովկասում պայմանավորված են էներգետիկ անվտանգության նկատառումներով: Ընդ որում, չինական ներդրումային առաջարկները չեն ուղեկցվում քաղաքական պայմաններով` ի տարբերություն ԱՄՆ, ԵՄ եւ Ռուսաստանի նմանատիպ քայլերի: Այսօր արդեն ՉԺՀ-ն դարձել է Կենտրոնական Ասիայի պետությունների կենսականորեն անհրաժեշտ ռազմավարական գործընկերը: Դրա վկայությունն են արդեն գործող չին-ղազախական նավթամուղն ու չին-թուրքմենական գազամուղը:

      Բացի այդ, Չինաստանը դարձել է գլխավոր ներդրողը Կենտրոնական Ասիայի երկրների ենթակառուցվածքների զարգացման գործում` գումարների փոխարեն ձեռք բերելով էներգակիրներ եւ նույնիսկ տարածքներ, ինչպես դա տեղի է ունենում Ղազախստանի, Ղրղզստանի կամ Տաջիկստանի պարագայում: Չինաստանի հնարավորությունները նաեւ լուրջ սպառնալիք են Ռուսաստանի ապագայի համար: Այսպիսով, տարածքային գրոհը դեպի Կենտրոնական Ասիա, ինչպես նաեւ դեպի Հարավարեւելյան Ասիա ակտիվ արտագաղթի խթանումը, Լատինական Ամերիկայում, Աֆրիկայում ու Արեւմտյան Ասիայում «մեղմ ուժի» քաղաքականության կիրառումը չինական ներկա ռազմավարության ուղենիշներն են:

      ԱՄՆ պահպանողական ուղղվածության փորձագետները կարծում են, որ Չինաստանի ռազմական հավակնությունները շուտով սպառնալու են ԱՄՆ ասիական դաշնակիցներին եւ հարվածի տակ են դնելու ԱՄՆ գլոբալ առաջնորդության ռազմավարությունը: Նրանք պնդում են, որ ՉԺՀ-ն դադարում է լինել ստատուս քվոյի տերություն` շահագործման հանձնելով նոր ռազմական տեխնոլոգիաներ եւ սպառազինությունների տեսակներ: Չինաստանը սկսել է ակտիվորեն հավակնել Հարավչինական ծովում կղզիների եւ նավթային հանքերի ձեռքբերմանը: Այդ պատճառով, նշված փորձագետների կարծիքով, ապագա հակամարտությունների դաշտն է լինելու ոչ թե Մերձավոր Արեւելքը, այլ Արեւելյան Ասիան:

      Սակայն անգամ եթե վերոնշյալ վերլուծաբաններն իրավացի են` Չինաստանի կողմից Ամերիկայի գլոբալ առաջնորդությունը վիճարկելու հարցում, ապա պետք է հաշվի առնել, որ ՉԺՀ-ն չունի այդ ներուժը` նման ծրագիր իրականացնելու համար: Առկա են լուրջ սահմանափակումներ ռեսուրսների եւ արտաքին շուկաների հարցերում, որոնք զսպում են չինական հավակնությունները: Ինչքան Չինաստանը կոշտ դիրք է փորձում գրավել, այնքան վատթարանում են նրա հարաբերություններն իր հիմնական հարեւանների` Հնդկաստանի, Ճապոնիայի եւ Հվ.Կորեայի հետ: Իսկ դա ուժեղացնում է հենց ԱՄՆ դերը` Ասիայում անվտանգության համակարգի ապահովման գործում:

      Բացի այդ, իրականում ԱՄՆ-ը եւ ՉԺՀ-ն չունեն շահերի խոր բախում, որը կբերեր այդ երկու գերտերությունների լուրջ առճակատմանը: Թերեւս, միակ սուր հակադրությունը ԱՄՆ-ի եւ ՉԺՀ-ի միջեւ հնարավոր է Թայվանի հարցում, սակայն դժվար է ասել, թե որքանով է այն այսօր ակտուալ:

      Այս տարվա հունվարին ՉԺՀ նախագահ Հու Ձինթաոն եւ ԱՄՆ նախագահ Բ.Օբաման Վաշինգտոնում ստորագրեցին կողմերի փոխադարձ շահերի ճանաչման մասին փաստաթուղթ: Վերլուծաբանները նշում են, որ այդ փաստաթուղթը որոշում է նոր աշխարհակարգը XXI դարում:

      Հետաքրքրական է նշել, որ 2011թ. զարգացումներում Չինաստանը, որի վերելքի մասին այդքան խոսվում էր 2010-ին, գրավեց սպասողական դիրք: Մինչ այդ Չինաստանը բավական ակտիվ էր՝ հայտարարելով Հարավչինական ծովի ավազանն իր ազգային շահերի կենսական գոտի, ինչպես նաեւ սկսելով հավակնել գլոբալ ֆինանսական եւ տնտեսական ճգնաժամում ելք գտած առաջնորդի դերին: Սակայն գլոբալ ստատուս քվոյի խախտումը ստիպեց չինական ռազմավարության ճարտարապետներին հետ քաշվել` սպասելով եւ հետեւելով դեպքերի զարգացմանը:

      Չինաստանը նաեւ զսպվածություն է ցուցաբերում ամերիկյան տնտեսության հետ կապված վիճակի առնչությամբ: Հասկանալով, որ ամերիկյան շուկայի փլուզումը պարզապես կկազմալուծի չինական տնտեսությունը, Պեկինը զերծ մնաց կոնկրետ քայլերից` ամերիկյան դոլարն այլ պահուստային արժույթով փոխարինելու հարցում: Այդ փոխադարձ կախվածության նշանը դարձավ օգոստոսին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենի այցը Պեկին, որի ընթացքում պարտապանը վստահեցրեց պարտատիրոջը, որ ամեն ինչ մնում է նույն կերպով եւ չինական պարտքերին սպառնալիք չի ստեղծվել: Ինչպես նշում է ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերը, Չինաստանն առանցքային դերակատարում ունի ամերիկյան տնտեսության վերականգնման գործում:

      Նա նաեւ գտնում է, որ Չինաստանն առանցքային դեր ունի նոր աշխարհակարգի կառուցման խնդրում: Եվ չին-ամերիկյան հարաբերությունները, որոնք սկսվել են որպես ռազմավարական նախագիծ` խորհրդային վտանգը զսպելու նպատակով, այսօր վերածվել են գլոբալ կառավարման եւ անվտանգության համակարգերի կենտրոնական կառույցի: Ի պատասխան այս ձեւակերպումներին, չինացի պետական պաշտոնյաները եւս նշում են, որ Չինաստանի եւ Միացյալ Նահանգների միջեւ կառուցողական համագործակցության կայացումն ու զարգացումը դարձել են պատմական անհրաժեշտություն:

      Չինացի փորձագետները համարում են, որ աշխարհը դարձել է ավելի անկանխատեսելի եւ անկայուն. տերությունների միջեւ հակասությունները, մահմեդական ծայրահեղականության աճը, հնացած միջազգային կազմակերպությունները, միջուկային զենքի տարածման խորացող վտանգը, հաճախակի տարածաշրջանային հակամարտությունները ստեղծում են անիշխանություն եւ անորոշություն: Այս իրավիճակը ստեղծում է բոլորի համար ինչպես լավ հնարավորություններ, այնպես էլ լուրջ ռիսկեր:

      Պեկինն, ի տարբերություն Վաշինգտոնի, դեռ չի մշակել կամ առաջ չի քաշում իր տեսլականը` գլոբալ համակարգում Չինաստանի դերի համար: Ամեն դեպքում, դեռ շատ հարցերում Չինաստանը մնում է հետնապահ երկիր, եւ արագընթաց վերելքի դեպքում Պեկինը բախվելու է նոր լուրջ մարտահրավերների: Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, որն իր կայսերական առաքելությունը տեսնում է ամբողջ մարդկության համար «բլրի գագաթին փայլատակող քաղաք» լինելու մեջ, Չինաստանը, եւս լինելով կայսրություն, հետաքրքրվում է արտաքին աշխարհով այնքանով, որքանով այն կարող է օգնել իրեն` սեփական ներքին խնդիրների լուծման հարցում:

      Կարելի է եզրակացնել, որ ԱՄՆ–ՉԺՀ հարաբերություններում առկա է փոխադարձ շահի գործոնը, երբ ԱՄՆ-ը ապահովում է իր համար էժան արտադրանքի ներկրման հնարավորություն, իսկ Չինաստանը դրա դիմաց ստանում է համաշխարհային արժույթ հանդիսացող դոլարներ, որոնցով գնում է նավթահումքային պետություններից իր զարգացման համար կենսականորեն անհրաժեշտ էներգակիրներն ու հումքը: Այսինքն՝ ԱՄՆ-ն էլ իր տնտեսական կայունությունն ապահովելու համար պետք է թույլ տա Չինաստանին ձեռք բերել այդ ռեսուրսները: Եթե Չինաստանի ռեսուրսային քաղաքականությունը վտանգ ներկայացներ ԱՄՆ-ի համար, ապա դժվար թե բոլոր այն երկրները, որտեղ քաղաքական էլիտան սերտորեն կապված է Վաշինգտոնի հետ, չինական կորպորացիաներին թույլ տային շահել բազմաթիվ տենդերներ եւ շահագործել իրենց հումքը: ՉԺՀ-ն կկարողանա վարել ԱՄՆ-ից ինքնուրույն քաղաքականություն այն դեպքում միայն, եթե առաջ անցնի ռազմական սպառազինությունների եւ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտներում: Սակայն հենց այստեղ ամերիկյան առաջնորդությունն անվիճարկելի է մնալու դեռ երկար ժամանակ:

      Բացի այդ, այն պայմաններում, երբ սկսել է արագ զարգանալ մյուս ասիական հսկան` Հնդկաստանը, որի հետ ԱՄՆ-ը կառուցում է ռազմավարական դաշնակցային հարաբերություններ, այդ թվում` ռազմաքաղաքական ասպարեզում, Չինաստանի համար ազատության դաշտը բավական նեղանում է: Եվ նա ստիպված է ամեն կերպ աջակցել Պակիստանին` հնդկա-ամերիկյան դաշինքին հակակշիռ ստեղծելու համար: Չինաստանը ներդրել է 1,7 մլրդ դոլար` Պակիստանում Գվադար նավահանգստի կառուցման նպատակով, որն առանցքային նշանակություն ունի դեպի Պարսից ծոցի նավթագազային հարստությունները Չինաստանի ելքն ապահովելու գործում: Բացի այդ, ՉԺՀ-ն ծրագրում է Գվադարը դարձնել իր եւ Պակիստանի համատեղ ռազմածովային բազա:

      Որոշ վերլուծաբաններ Չինաստանի համար կանխատեսում են համաշխարհային առաջնորդության ստանձնում մոտակա տասնամյակում կամ տասնամյակներում, քանի որ այն կարող է շուտով անցնել ԱՄՆ-ին իր տնտեսական ցուցանիշներով: Սակայն լինել ամենամեծը՝ դեռ չի նշանակում լինել առաջինը: Բացի աշխարհում թիվ 2 տնտեսությունը լինելուց, Չինաստանը դեռ հեռու է այլ ոլորտներում առաջատար դիրքեր գրավելուց կամ մրցակից դառնալուց (ռազմաստրատեգիական, նոր տեխնոլոգիաների, սոցիալական եւ այլն):

      Չինաստանի խոցելի տեղերն են մնում էներգակիրների եւ սննդի մատակարարումները: Ընդ որում, բացի Ռուսաստանից, Չինաստանի էներգետիկ մայրուղիներն անցնում են անկայուն տարածաշրջաններով: Անկայունության ներուժ ունի անգամ նրա սեփական տարածքը` Սինձյան-Ույղուրական շրջանը, որը սահմանակից է Կենտրոնական Ասիային եւ Աֆղանստանին:

      Այժմ հարցն այն է, թե արդյոք Չինաստանը 2012-2013թթ. նոր ղեկավարության հետ արդեն կփորձի նվազեցնել իր արտաքին կախվածության աստիճանը:

      Այսպես, Չինաստանը զերծ մնաց G-2 տանդեմի ստեղծման միջոցով աշխարհը կիսելու ԱՄՆ առաջարկներն ընդունելուց՝ իրեն համարելով «զարգացող երկիր»: Պեկինը ձգտում է ակտիվորեն օգտվել գլոբալ կառավարման տնտեսական լծակներից եւ համաշխարհային ռեսուրսներից, սակայն ամեն կերպ խուսափում է դրա քաղաքական եւ քաղաքակրթական օրակարգի հարցերի քննարկումներից:

      Ըստ էության, ՉԺՀ ղեկավարությունը շարունակելու է Դեն Սյաոպինի պատգամների իրագործումը` չմիանալ որեւէ ռազմաքաղաքական դաշինքի եւ ցուցաբերել զսպվածություն արտաքին գործերում: Սակայն, մյուս կողմից, Չինաստանի տնտեսական հաջողությունները սնուցում են նաեւ այդ տերության աշխարհաքաղաքական հավակնությունները եւ ազգայնականության աճը, իսկ բուն տնտեսական կարիքները հարկադրում են ակտիվացնել չինական ջանքերը` էներգետիկ եւ այլ հումքային ռեսուրսների ձեռքբերման հարցում: Ամեն դեպքում, ապագայում Չինաստանի կարեւորագույն որոշումները պայմանավորված են լինելու ոչ թե ներքին կամքով եւ սեփական ռազմավարությամբ, այլ արտաքին հանգամանքներով: Այդ պատճառով ՉԺՀ-ն կառուցում է իր ռազմավարական գործընկերությունը հենց ԱՄՆ-ի հետ, ապա նաեւ ակտիվորեն կայացնում Շանհայի համագործակցության կազմակերպությունը, զարգացնում ազատ առեւտրի գոտիները` Հարավարեւելյան Ասիայի երկրների հետ միասին:

      Իսկ առայժմ այնպիսի իրադարձություններ, ինչպիսիք են Սուդանի բաժանումը (Սուդանից արտահանվող նավթը մեծ մասամբ արտահանվում էր դեպի ՉԺՀ) եւ Լիբիայի դեմ ՄԱԿ-ի կողմից արտոնված պատերազմը, վկայում են, որ ՉԺՀ-ն չի ձգտում դիմադրել ԱՄՆ-ի կողմից նոր աշխարհակարգի կառուցման ընթացքին, այլ ընդհակառակը` փորձելու է ներգրավվել դրա մեջ` պաշտպանելով սեփական շահը: Պետք է հաշվի առնել, որ ինչպես ԱՄՆ-ը, այնպես էլ ՉԺՀ-ն առեւտրային կայսրություններ են. այսինքն՝ երկուսն էլ գերադասում են առեւտրի մեջ մտնել եւ պայմանավորվել որեւէ հարցի շուրջ կամ պարզապես «գնել» դիմացինին, ու միայն ծայրահեղ դեպքում դիմել ուժային սցենարին: Ուստի, Չինաստանը պարզապես դեմ է լինելու ամերիկյան դոլարի` որպես համաշխարհային արժույթի փոխարինմանը, քանի որ, ինչքան էլ ցանկանա, դրա առաջին հարվածն ինքն է ստանալու: Պեկինը, ինչպես եւ մնացած տերությունները, նաեւ պատրաստ չէ փոխարինել ԱՄՆ-ին գլոբալ կառավարման համակարգում, քանի որ հակառակ դեպքում կառաջանա վակուում, որտեղ ծայրահեղական ուժերը ձեռքերի ազատություն կստանան:

      Ամերիկյան փորձագետները կոչ են անում վերանայել ԱՄՆ գլոբալ առաջնորդության հայեցակարգը, քանի որ Միացյալ Նահանգները վերցրել է իր ուժերից ու ռեսուրսներից վեր բեռ եւ հարկ է այն կիսել համաշխարհային այլ դերակատարների, այդ թվում` Չինաստանի հետ: Լիբիական պատերազմը ցույց տվեց, որ ԱՄՆ-ն այսուհետ գործելու է ոչ միայնակ: Ինչպես խոստովանեց սենատոր Ջոն Մակքեյնը, Լիբիայում Միացյալ Նահանգները ղեկավարումն իրականացնում էր կողքից: Այսինքն՝ Օբամայի վարչակազմի ուղեգիծն այն է, որ ԱՄՆ-ը գործի բոլոր մնացած խաղացողների անունից: Կամ՝ նրանց ձեռքով:

      Չինաստանի ուղղությամբ Միացյալ Նահանգները որդեգրել է ռազմավարական հանդարտեցման ուղեգիծը, երբ հաստատուն դիվանագիտությունը զուգորդվում է Համաշխարհային օվկիանոսում հզորագույն ամերիկյան նավատորմի առկայության հետ: Քանի ամերիկյան նավատորմը վերահսկում է ամբողջ Համաշխարհային օվկիանոսը, Չինաստանը, որի էներգակիրների մեծ մասը հասցվում է ծովային ուղիներով, գտնվում է ԱՄՆ-ից կախվածության վիճակում: Այդ պատճառով էլ Պեկինը սկսել է մտահոգվել սեփական նոր նավատորմի կառուցման հարցով:

      Ըստ էության, Վաշինգտոնն ու Պեկինն այսօր ուղիներ են փնտրում Հարավարեւմտյան եւ Կենտրոնական Ասիաներում հաշտեցման համար: Դա լինելու է ոչ թե ազդեցության գոտիների բաժանում, այլ համատիրություն: Ամեն դեպքում, ԱՄՆ-ՉԺՀ հարաբերություններն, իրոք, ձեւավորելու են նոր աշխարհակարգի օրակարգը:

      Ունենալով պահպանողական աշխարհաքաղաքական մտածելակերպ` ՉԺՀ-ն հակադրվում է ԱՄՆ «հեղափոխական» մտածելակերպին, քանի որ Միացյալ Նահանգներն ակնհայտորեն հասկանում է, որ աշխարհի տարածաշրջաններում ձեւավորված ստատուս քվոն իրեն սպառում է: Ակնհայտ է ԱՄՆ ձգտումը` հօգուտ իրեն շրջել գլոբալ զարգացման ընթացքը: Հարկ է նշել նաեւ, որ Արեւմուտքը երբեւէ չի վախեցել ստատուս քվոն խախտելուց, ինչի ապացույցն են Մեծ Մերձավոր Արեւելքում ծավալվող իրադարձությունները:

      ԱՄՆ-ը փոխում է մարտավարությունը, սակայն ոչ ռազմավարությունը: Անիրական է թվում աշխարհի միակ գերտերության կապիտուլյացիան ինչպես Չինաստանի, այնպես էլ այլ տարածաշրջանային ուժերի առաջ, այսինքն` ամբողջ Եվրասիայի հանձնումը նրանց ձեռքը: Վերլուծաբանները նշում են, որ եթե անգամ տեղի ունենա ամերիկյան տնտեսության դեֆոլտը, որից ԱՄՆ-ը խուսափեց օգոստոսի սկզբին, եւ որին կհաջորդեն աշխարհի մնացած բոլոր տնտեսությունները, ապա առաջին երկիրը, որը կապահովի իր տնտեսական եւ ֆինանսական վերակենդանացումը, կլինի հենց Միացյալ Նահանգները:

      Ուստի, կարելի է նաեւ կանխատեսել, որ մոտ ապագայում ԱՄՆ-ն ավելի համարձակ է գնալու գլոբալ ստատուս քվոյի խախտմանը, քանի որ առաջին շահողը եւս նա է դուրս գալու: Չինաստանին այս վիճակում մնում է հետեւել ԱՄՆ-ին` հետնապահի դերում չհայտնվելու համար:
      http://noravank.am/arm/articles/deta...LEMENT_ID=6037

    13. #43
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Քրդերը ձեւացնում են, թե Մոսկվան բարեկամ է


      1994-ի աշնանը, Չեչնիայի պատերազմից առաջ, Ռուսաստանի արտաքին հետախուզական ծառայության (ԱՀԾ) ղեկավար Եվգ. Պրիմակովը և Անվտանգության դաշնային ծառայության (ԱԴԾ) ղեկավար Ս. Ստեպաշինն այցելեցին Անկարա և թուրք պաշտոնակիցների հետ համաձայնագիր ստորագրեցին Հյուսիսային Կովկասի գործերին Թուրքիայի չմիջամտելու մասին, փոխարենը պարտավորվելով չմիջամտել Թուրքիայում քրդական գործերին։ Պետք է ասել, որ Ռուսաստանը լիովին կատարեց իր պարտավորությունները, իսկ Թուրքիան, ընդհակառակը, մինչև օրս էլ առանցքային դեր է խաղում ամբողջ Հյուսիսային Կովկասում։ Այսպես թե այնպես, Ռուսաստանը «հանձնեց» քրդերին, որոնք չեն մոռացել այդ բանը։ Ռուսաստանը կորցրեց, հնարավոր է առհավետ, իր առանց այն էլ թույլ ազդեցությունը քրդական շարժման վրա։ Այս ամենին ավելացավ քրդերի ուղղակի պատմական դժգոհությունն այն առթիվ, որ Ռուսաստանը մասնակից եղավ Աբդուլա Օջալանի շրջափակմանն ու հանձնմանը Թուրքիային։ Քրդերն այս բանն էլ չեն մոռացել և ընդամենը ձևացնում են, թե Ռուսաստանն իրենց «պոտենցիալ բարեկամն» է։ Ինչ էլ ասելու լինեն ամերիկացիները «տարածքային ամբողջականության» առնչությամբ, քրդերն ամերիկյան նախագիծ են, իսկ իսրայելցիներն ու բրիտանացիներն ունեն իրենց նախագծերը։ Կան նաև իրանական, թուրքական, եվրոպական, հնարավոր է նաև հայկական նախագծեր, չկա միայն ռուսականը։

      Քրդական հարցում ԱՄՆ-ը պաշտոնապես թուրքամետ դիրք է գրավում։ ԱՄՆ-ը ազդարարել է, որ անհնար է ոչ միայն քրդական պետության ստեղծումը Թուրքիայում և Իրաքում, այլև լայն իրավունքներով ինքնավարության ստեղծումը։ ԱՄՆ-ը ենթադրում է, որ Թուրքիան կպահպանվի որպես միասնական պետություն, և, ի տարբերություն Եվրամիության և եվրոպական առաջատար պետությունների, չի մտածում անգամ իրենց լեզվի ու մշակույթի օգտագործման ոլորտում թուրքաքրդերի իրավունքների ընդլայնման մասին։ Լավագույն դեպքում ԱՄՆ-ը ենթադրում է Թուրքիայում քրդական հարցը կարգավորել երկրի քրդաբնակ շրջաններում բնակչության սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման միջոցով։

      ԱՄՆ-ի այդ դիրքորոշումն անփոփոխ է մնում վերջին 20 տարում, սակայն Ջորջ Բուշի վարչակազմն այդ դիրքորոշման մասին հայտարարել էր ավելի որոշակիորեն, ինչը, երևում է, հաստատվում է Բարաք Օբամայի վարչակազմի դիրքորոշման մեջ։ ԱՄՆ-ը հարկադրված է Թուրքիայում քրդական խնդիրների հետ հաշվի նստել միայն այն կապակցությամբ, որ Եվրամիությանը Թուրքիայի անդամակցությունը պայմանավորվում է քրդական խնդրի կարգավորմամբ։ Դրան զուգընթաց, ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան բախվել են բարդ խնդիրների` կապված Իրաքի քրդաբնակ շրջանների հետ։

      ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ջանքերով Իրաքի հյուսիս-արևելքում ստեղծվել է քրդական պետություն, որը պաշտպանում են Իրանը և Իսրայելը` որպես Իրաքին դիմակայության գործոն։ Պետական այդ կազմավորումը թեև տնտեսապես դեռևս ինքնաբավ չէ և թույլ է անվտանգության տեսակետից, սակայն ապացուցել է իր ընդունակությունը` կազմավորելու իշխանության մարմիններ, կառուցելու արևելյան տիպի քաղաքացիական հասարակություն, իրականացնելու արտաքին քաղաքական հարաբերություններ։ ՈՒժեղ կախման մեջ լինելով ԱՄՆ-ից ու Մեծ Բրիտանիայից` քրդերի այդ պետական կազմավորումը հարաբերություններ է կառուցում բոլոր շահագրգիռ պետությունների` Իրանի, Սիրիայի, Իսրայելի և անգամ Թուրքիայի հետ։ Կանոնավոր կապեր կան Իրաքյան Քրդստանի առաջատար քաղաքական կուսակցությունների, տարածաշրջանային կառավարության և այդ պետությունների ներկայացուցիչների միջև։

      ԱՄՆ-ի վերլուծական ոլորտում չկան քրդական խնդրի փոքրիշատե փորձառու մասնագետներ։ Մի շարք մասնագետներ կան հետախուզական ոլորտում, որոնց վերլուծական կարողությունները, ըստ երևույթին, սահմանափակ են։ Վարչակազմի պատվերով, ԱՄՆ-ում քրդական խնդրի վրա աշխատում է երեք հետազոտական հիմնարկ` «Միջին Արևելքի ինստիտուտը», «Վաշինգտոնի մերձավորարևելյան քաղաքականության ինստիտուտը» և «Ռազմավարական ու միջազգային հետազոտությունների կենտրոնը», ինչպես նաև որոշ համալսարանների առանձին հետազոտողներ։ Մտահղացումների ոլորտում հիմնական մրցակցությունն ընթանում է «Միջին Արևելքի ինստիտուտի» (ընդհանուր առմամբ` արաբամետ) և «Վաշինգտոնի մերձավորարևելյան քաղաքականության ինստիտուտի» միջև։ Վերջինս իսրայելամետ հիմնարկ է և ավելի լուրջ դիրքեր ունի ամերիկյան քաղաքականության մեջ։ ԱՄՆ-ում հետազոտական հիմնարկությունները մեծ դեր են խաղում արտաքին քաղաքականության ձևավորման գործում, այն դեպքում, երբ Նահանգները տվյալ խնդրի առնչությամբ քաղաքական որոշումների կիրառման բավականաչափ փորձ չունի։

      Քրդական խնդրի առնչությամբ մեծ դեր են խաղում իսրայելամետ կենտրոններն ու մասնագետները, բացի այդ, Իսրայելն ու հրեական կազմակերպությունները միշտ էլ կարևոր դեր են խաղում ամերիկացիների կողմից Մերձավոր Արևելքի բոլոր խնդիրների քննարկման գործում։ Դրանց զուգընթաց, Իսրայելն իր շահերն ունի մի շարք իսլամական տարածաշրջաններում։ Հայտնի է, որ Իսրայելը հարաբերություններ է հաստատել Թալիբանի վարչակազմի հետ` շարունակելով վաղեմի հարաբերությունները, փաստորեն, բոլոր քրդական, կրոնական և զինված կազմակերպությունների հետ։ Նա ձգտում է ավելի արդյունավետ օգտագործել քրդական գործոնն ընդդեմ Իրաքի, Իրանի ու Սիրիայի, և այդ նպատակով կոնկրետ օգնություն է ցուցաբերում Իրաքյան Քրդստանի կառավարությանը, այդ թվում` հետախուզական ոլորտում։

      Իսրայելը միակ պետությունն է, որը շահագրգռված է Իրաքի հյուսիս-արևելքում քրդական անկախ պետության ստեղծմամբ, որը կընդգրկեր ոչ միայն զգալի տարածություն, այլև կվերահսկեր Քիրկուկի նավթարդյունահանման շրջանը։ Քրդական խնդրում Իսրայելը Թուրքիայի հետ իր հարաբերությունները կառուցում է բոլոր` սիրիական, իրաքյան և իրանական քրդերի նկատմամբ թուրքական (ըստ էության, թուրք-իսրայելական) խնամակալության ստեղծման ուղղությամբ։

      Թուրքիայի համար դա խիստ կասկածելի նախագիծ է, բայց Իսրայելը հույսեր է կապում ԱՄՆ-ի հետ, որին մտադիր է շահագրգռել այդ նախագծով։ Ընդ որում, Թուրքիայում քրդական խնդիրը լուծելու Եվրամիության ջանքերը` քրդերի սոցիալ-մշակութային իրավունքների ընդունման հիմքի վրա, նպաստում են իսրայելական այդ նախագծի իրագործմանը։ Այսպիսով, քրդական խնդիրը քննության առնելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել Իսրայելի շահերն ու ձգտումները։ Միաժամանակ, ԱՄՆ-ի, մասամբ նաև Եվրամիության առջև նոր ռազմավարական խնդիր է ծառացել` ապահովել թուրքական նկրտումների զսպումը, և այդ նպատակին է ենթարկված թուրքական ուղղությունում ԱՄՆ-ի քաղաքական ջանքերի ողջ զինանոցը։

      Հիմքեր չկան պնդելու, թե ԱՄՆ-ն ունի իրաքյան գործողության միջոցով քրդական խնդրի լուծման մանրամասնորեն մշակված ծրագիր։ Ամերիկյան մի շարք փորձագետների կարծիքով, մինչև իրաքյան նավթի ճակատագրի վերջնական պարզումն Իրաքում քրդական խնդրի լուծման մասին մանրամասն պատկերացում ակնկալելն անիմաստ է, քանի որ իրավիճակն ավելի քան անկանխատեսելի է։ Ակնհայտ է, որ ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան ավելի քիչ են հակված հրապարակայնորեն քննարկելու քրդական խնդիրն Իրաքում և բացահայտորեն կրճատել են իրենց տված խոստումները քրդական քաղաքական կազմակերպություններին։

      Միաժամանակ պակասել են խոստումները նաև շիական կազմակերպություններին։ ԱՄՆ-ը հակված է մտորելու Իրաքի ապագայի մասին` որպես միասնական պետության։ Սակայն ամերիկյան քաղաքականության այդ արտաքին դրսևորումն ամենևին չի արտացոլում Իրաքի հանդեպ ԱՄՆ-ի իրական մտադրությունները։ ԱՄՆ-ը մտադիր չէ հետպատերազմյան Իրաքում ստեղծելու ուժեղ կենտրոնացված պետություն։ Այսպես թե այնպես, ամերիկացիները ենթադրում են ստեղծել իշխանության մի քանի համարժեք կենտրոն` ձևականորեն պահպանելով Իրաքի ամբողջականությունը։ ՈՒստի քրդերի համար բավականին նպաստավոր հեռանկար է բացվում, համենայն դեպս, քրդերն Իրաքում և այլ երկրներում ավելի լավ հեռանկար չունեն։

      Հետպատերազմյան շրջանում քննարկվում է Իրաքի քաղաքական-պետական կառուցվածքը` մի ժողովրդավարական գործընթաց, որում ներգրավվելու են իրաքյան հասարակության բոլոր խավերն ու խմբերը։ Հենց այդ կարգով է ենթադրվում լուծել քրդերի ճակատագիրը, որոնք կստանան քաղաքական իրավիճակով պայմանավորված իրավունքներ։ Դրան զուգընթաց, ԱՄՆ-ը անպայման տեսանելի ապագայում քրդական գործոնը կօգտագործի Թուրքիայի վրա ճնշում գործադրելու համար։ Սակայն ներկայումս ԱՄՆ-ը շահագրգռված չէ Թուրքիայում քրդական գործոնի այդքան ակտիվ արծարծմամբ, թեև թուրքերի հետ երկխոսությունում այդ գործոնը լռելյայն օգտագործվում է։

      Ներկայում քրդական պետական կազմավորման կառավարությունն իր զինված ուժերն ամրապնդելու խնդիր է առաջադրում։ Խնդիր է առաջադրվում մարտունակ ուժերի թվակազմը հասցնելու 60 հազարի։ Նախկինում այդ թիվը ձևականորեն էր նշվում, իսկ իրականում մարտունակ էր 12-15 հազարը միայն։ Քրդական տարածաշրջանային կառավարությունն ԱՄՆ-ից ու Մեծ Բրիտանիայից զգալի քանակությամբ սպառազինություն է ստացել և այն յուրացնում է այդ տերությունների ներկայացուցիչների հսկողությամբ։ Իրաքյան Քրդստանում ստեղծվել են ԿՀՎ-ի և Մեծ Բրիտանիայի արտաքին հետախուզության գրասենյակներ, որոնք գործում են տեղական իշխանությունների հետ շփումով։ Տարածաշրջանի կառավարությունն ԱՄՆ-ին և Մեծ Բրիտանիային առաջարկում է «օրինականացնել» այդ գրասենյակների գործունեությունը, ստորագրելով համապատասխան պայմանագրեր, բայց երկու տերություններն էլ հրաժարվում են` խուսափելով տարածաշրջանի կառավարության հետ պաշտոնական հարաբերությունների հաստատումից։

      Հարկ է նշել, որ ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան հանդուրժողաբար են վերաբերվում Իրաքյան Քրդստանի և Իրանի միջև տնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը, քանի որ այդ հարաբերությունների բացակայությունը նրանց ուսերին կբարդի այդ տարածքը պարենամթերքով և այլ նյութական ռեսուրսներով ապահովելու հետ կապված խնդիրների լրացուցիչ և շատ ծանր բեռ։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն, որ ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան չեն ձգտում սահմանափակել քրդերի շփումները Սիրիայի հետ։

      Կարելի է ենթադրել, որ դրանով իսկ ստեղծվում է արաբների հետ քրդերի շփումների փորձ, ինչը կարող է դրական նշանակություն ունենալ Իրաքի քաղաքական նոր ղեկավարության հետ քրդերի հարաբերությունների հաստատման հարցում։ Քրդերի քաղաքական ճակատագիրը որոշակի չափով կախված է ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանայի կողմից իրաքյան նավթի ու գազի վերահսկողության և օգտագործման հեռանկարներից։ Հակառակ Իրաքում ամերիկյան քաղաքականության ձախողման մասին տարբեր գնահատականներին, ԱՄՆ-ը լուրջ նախապայմաններ է ստեղծել էներգապաշարների օգտագործման ասպարեզում իր նպատակներին հասնելու ճանապարհին։ ՈՒստի` ներկա փուլում ԱՄՆ-ին ձեռնտու է Իրաքը փրկել փլուզումից։ Փլուզումը վրա կհասնի, երբ ԱՄՆ-ը կսկսի կորցնել վերահսկողությունը Իրաքի նկատմամբ։

      Քրդական խնդիրն ԱՄՆ-ի քաղգործիչների և փորձագետների կողմից ընկալվում է որպես ամերիկյան քաղաքականության ավելորդ ու անհարմար կցուկ։ Փաստորեն, Մերձավոր Արևելքով զբաղվող փորձագետներից ոչ մեկը շատ թե քիչ որոշակի պատկերացում չունի «ԱՄՆ-ի քաղաքականության մեջ քրդական խնդրի դերի ու տեղի մասին»։ Արաբական, թուրքական կամ իրանական ծագում ունեցող ամերիկացի փորձագետներն անգամ, ովքեր աշխատում են «Միջին Արևելքի ինստիտուտում» և քաջ ծանոթ են քրդական խնդրին, դժվարանում են ձևակերպել քրդերի վերաբերյալ ԱՄՆ-ի դիրքորոշումն ու մտադրությունները։ Ակներև է, որ քրդական թեման օրախնդիր չէ ամերիկյան քաղաքականության համար, թեև մեծ տեղ է գրավում Իրաքում ամերիկացիների գործունեության մեջ։ ԱՄՆ-ը ձգտում է պահպանել Իրաքի տարածքային և քաղաքական ամբողջականությունը, սակայն, միաժամանակ այնքան էլ համոզիչ ջանքեր չի գործադրում` ավելի շուտ գրավելով սպասողական դիրք։

      Իրաքի պետության փլուզումը շատ անհարմար իրադրության մեջ կդներ ԱՄՆ-ին, որը միջազգային ընկերակցության և հատկապես արաբական աշխարհի աչքում կդառնար երբեմնի ամուր արաբական պետության փլուզման նախաձեռնող։ ԱՄՆ-ն աշխատում է չպնդել Իրաքի այս կամ այն պետական կառուցվածքի հաստատումը, սպասելով երկրում տեղի ունեցող գործընթացների արդյունքներին։ Բայց ամեն ինչ կախված է նրանից, թե Իրաքի փլուզումը կամ նրա ամբողջականության պահպանումը որքանո՞վ օգտակար կլինի նավթի պաշարների վերահսկողության հարցում։ ԱՄՆ-ի համար առավել ընդունելի մոդելը կդառնա ապակենտրոնացած համադաշնությունը` Իրաքում քաղաքական կենտրոնի անվանական պահպանումով։

      «Միջին Արևելքի ինստիտուտի» փորձագետները համոզված են, որ Իրաքը կմնա որպես միասնական պետություն, և բերում են քաղաքական ու ազգային-ժողովրդագրական բնույթի հիմնավորումներ, որոնք այնքան էլ համոզիչ չեն։ Այդ կարծիքները, անշուշտ, արտացոլում են այն արաբ փորձագետների ու քաղգործիչների ակնկալիքները, որոնք մասնակցում են այդ ինստիտուտի աշխատանքին։ «Վաշինգտոնի մերձավորարևելյան քաղաքականության ինստիտուտի» փորձագետները ևս այն կարծիքին են, որ Իրաքը կարող է դիտվել որպես ամբողջական պետություն, սակայն հնարավոր են համարում ոչ հեռու ապագայում Իրաքի հնարավոր փլուզման այլևայլ տարբերակներ։

      Փորձագետները կարծում են, որ Իրաքում գլխավոր անելիքն անվտանգությունն է, և երկրի ամբողջականության պահպանման հարցը որոշակիորեն կախված կլինի անվտանգության հարցից, բայց եթե Իրաքի բաժանումը նպաստի ժողովրդավարության զարգացմանը, արմատականների դեմ պայքարին և նավթային նախագծերի իրականացմանը, ապա գուցե հնարավոր լինի քննության առնել նաև այդ հեռանկարը։

      Առայժմ ԱՄՆ-ը և նրա գործընկերները, նախ և առաջ Մեծ Բրիտանիան, ջանում են Իրաքը փրկել փլուզումից։ Բայց ամեն ինչ կփոխվի, երբ կոալիցիայի զորքերը հեռանան Իրաքից։ Որքան շատ են ամերիկացիները խոսում Իրաքի և առհասարակ որևէ պետության տարածքային ամբողջականության մասին, այնքան շատ են կասկածներ հնչում քաղաքական այդ «հնոտու» հանդեպ։

      Թուրքիան չի կարող ընդարձակ տարածքով, Սիրիայի հետ սահմանակից և Քիրկուկը վերահսկող քրդական ինքնիշխան պետության ստեղծում թույլ տալ։ Առայժմ ԱՄՆ-ն ընդամենը կասեցնում է Թուրքիայի պահանջները, ձգտելով իր քաղաքականությունն անցկացնել Իրաքում, ուր հաշվի են առնվում նաև Թուրքիայի շահերը։ Բայց միանգամայն հնարավոր է, որ ԱՄՆ-ի ու Թուրքիայի միջև ավելի լայն բանավեճ սկսվի, երբ հարց դրվի քրդերի անկախությունը «փոխանակելու» Հյուսիսային Կիպրոսի անկախության ճանաչման, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում նրա դիրքերի ուժեղացման հետ։ Ամերիկացիները երկյուղում են, որ քրդական հարցը կդառնա Իրանի ու արաբական պետությունների հետ Թուրքիայի ավելի սերտ համագործակցության գործոն, իսկ Իրաքի քրդաբնակ նահանգները, Իսրայելի նման, կդառնան ԱՄՆ-ի «ռազմավարական հոգածության» առարկա։

      Կարելի է վստահորեն պնդել, որ ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան որոշակի առաջարկություններ կամ հանձնարարականներ չունեն քրդական խնդրի առնչությամբ։ Երկու տերություններն էլ հասկանում են, որ, այսպես թե այնպես, Իրաքի հյուսիսում ստեղծվելու է ինքնիշխան քրդական պետություն, բայց խնդիրն այն է, թե երբ դա տեղի կունենա և քաղաքական զարգացման ինչ պայմաններում։ Ամերիկյան փորձագետների խոստովանությամբ` ԱՄՆ-ը բարոյական պատասխանատվություն է կրում քրդերի քաղաքական ճակատագրի ու անվտանգության համար և չէր ցանկանա, որ ուրիշ ժողովուրդներ իր վարքագիծը գնահատեին որպես երախտամոռություն քրդերի հանդեպ և անպատասխանատվություն։ Մեծ Բրիտանիան ավելի շատ է հակված Իրաքում քրդական պետության ստեղծմանը, բայց անզոր է դա իրականացնելու առանց ԱՄՆ-ի, ինչպես նաև չէր ցանկանա, որ Իսրայելն ազդեցություն ունենար Քրդստանում։

      ԱՄՆ-ում իսրայելամետ կազմակերպություններն ու խմբերը դարձել են քրդական շահերի հետևողական լոբբիստներ, ինչը նյարդայնացնում է Թուրքիային։ Իսրայելը, առաջ ընկնելով իրադարձություններից, ձգտում է քրդական գործոնն օգտագործել ոչ միայն Իրանի, այլև Թուրքիայի դեմ։ Փորձագետ Վեյն Մերրիի կարծիքով, վաղ թե ուշ քրդական խնդիրն անհրաժեշտ կլինի քննարկել ու որոշում ընդունել, բայց քանի դեռ պատկերացումներ չկան լուծման տարբերակների մասին, ԱՄՆ-ը կարող է անսպասելի ճգնաժամի բախվել` կապված ամբողջ Մերձավոր Արևելքը քրդական խնդրի լուծման մեջ ընդգրկելու հեռանկարի հետ։

      Իգոր ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ, Իրատես դե ֆակտո

      http://www.lragir.am/armsrc/comments54713.html

    14. #44
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      ԱՄՆ «արշավում է» Ուզբեկստան


      Կենտրոնական Ասիայում ԱՄՆ հատուկ ներկայացուցիչ Մարկ Գրոսմանից հետո Ուզբեկստան է պատրաստվում այցելել Պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը: Լիովին հասկանալի է, որ ԱՄՆ-ն նախապատրաստում է Կենտրոնական Ասիայում իր ռազմաքաղաքական ներկայության ամրապնդումը, որը տեղի է ունենում Աֆղանստանում ԱՄՆ ռազմական կոնտինգենտը կրճատելուն զուգահեռ:

      Սակայն իրերի դրությունն այս տարածաշրջանում ոչ մի կերպ ձեռնտու չէ ԱՄՆ-ին: Կենտրոնական Ասիայի 3 պետությունները ՀԱՊԿ կազմում են, եւ Ռուսաստանը զարգացնում է այդ պաշտպանական կազմակերպության ներուժը` այդ բլոկի ներսում առավել ամուր հարաբերություններ կառուցելու համար: Ղազախստանի հետ ԱՄՆ համագործակցության ամրապնդումը դեռեւս չի հանգեցրել այդ պետության «վերահավաքագրմանը»:

      Ղրղզստանը բավական կախյալ եւ թույլ պետություն է, եւ բացարձակապես կանխատեսելի չէ, թե ինչպիսին կլինեն այդ պետության արտաքին քաղաքական որոշումները: Թուրքմենստանը, չնայած ԱՄՆ եւ եվրոպական պետությունների հետ զգալի մերձեցմանը, դեռեւս չի կարող դիտարկվել որպես ամերիկացիների հուսալի գործընկեր եւ նախընտրում է առավել չեզոք դիրք գրավել:

      Երեւում է, ԱՄՆ-ն որոշում է կայացրել խաղադրույք կատարել Ուզբեկստանի` տարածաշրջանի «կենտրոնական պետության» վրա, եւ հենվելով նրա հետ համագործակցության վրա, ընդլայնել Կենտրոնական Ասիայում իր ազդեցությունը: Ուզբեկստանը բավականաչափ տարածություն է պահում Ռուսաստանից ու Արեւմուտքից, սակայն Տաշքենդին նաեւ չի հաջողվում ձեւավորել լիարժեք բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականություն:

      Երեւում է, Ուզբեկստանը կցանկանար բազմավեկտորությունը համատեղել իր տարածաշրջանային հավակնությունների հետ, սակայն խնդիրն այն է, որ այդ պետության իրական հնարավորություններն ու ռեսուրսները բավականաչափ մեծ չեն: ԱՄՆ-ն մի քանի անգամ փորձել է մեծացնել իր ազդեցությունը Ուզբեկստանում 20 տարիների ընթացքում, որը մեծ հաջողությունների չի հանգեցրել, սակայն, եթե այժմ ԱՄՆ ու Ուզբեկստանի միջեւ նոր, առավել սերտ հարաբերություններ հաստատվեն, ապա դա նոր աշխարհաքաղաքական գործոն կարող է ստեղծել տարածաշրջանում, եւ տարածաշրջանում ազդեցության, մասնավորապես Ռուսաստանի ու Չինաստանի, սահմանափակման պայման դառնալ:

      Սակայն, հարց է ծագում, թե այդ հարաբերություններն ինչքանով կաշխատեն տարածաշրջանային անվտանգության համար, որովհետեւ ցանկացած «հատուկ» ուշադրություն կամ Ուզբեկստանին, կամ էլ Ղազախստանին դժգոհություն ու այլ հարցեր է առաջ բերում Կենտրոնական Ասիայի այլ պետությունների մոտ:

      Տարածաշրջանի բոլոր մյուս պետությունները Ուզբեկստանի ցանկացած քաղաքական, ռազմական ու տնտեսական ուժեղացումը դիտարկում են որպես ոչ միայն ուժերի հավասարակշռության խախտում, այլեւ որպես անմիջական սպառնալիք: Եթե ԱՄՆ-ն նոր խաղ սկսի տարածաշրջանում, կամ էլ վերսկսի խաղը, ապա նա պարտավոր է իր վրա պատասխանատվություն վերցնել տարածաշրջանի կայունության ու անվտանգության համար, որն, իհարկե, կազդի Ռուսաստանի ու Չինաստանի հետ հարաբերությունների վրա:

      Սակայն, եթե տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերը գերազանցապես պայմանավորված են քաղաքական ու ռազմական գործոններով, ապա Չինաստանը հաջողությամբ յուրացնում է Կենտրոնական Ասիան տնտեսական միջոցներով: Տարածաշրջանում Չինաստանի տնտեսական խնդիրների դեմ ամերիկացիները չունեն, եւ դժվար թե գոյություն ունենան գործուն հնարքներ: Դրա հետ մեկտեղ, ԱՄՆ-ն հավանաբար մտադիր է տարածաշրջանում հակաչինական բլոկ կազմավորել, որն, ի դեպ, կարող է հաճույքով ընդունվել Կենտրոնական Ասիայի երկրների կողմից:

      Ամեն դեպքում, Կենտրոնական Ասիայի պետություններն ընտրության հնարավորություն են ստանում գործընկերության մասով: Սակայն ԱՄՆ-ն էլ պետք է ընտրի, թե որ արտաքին գործընկերների հետ պետք է համագործակցի տարածաշրջանում իր ազդեցության համակարգը հիմնելու ու վերահսկողության համար: Արդյոք նման գործընկեր կդառնա Ռուսաստանը, եւ ինչքանով Չինաստանը կնախընտրի պատասխանել այդ մարտահրավերներին: Թերեւս, դա էլ կլինի հիմնական տարածաշրջանային ինտրիգը, չնայած հնարավոր է նաեւ զուգահեռ սցենար, երբ արմատական իսլամը կարող է ընդհանուր գլխացավանք դառնալ ԱՄՆ, Ռուսաստանի ու Չինաստանի համար:

      Ամեն եպքում, Կենտրոնական Ասիայում ԱՄՆ ակտիվությունը կբարձրացնի Հարավային Կովկասի դերը, թեկուզ ռազմական տրանզիտի հարցերի լուծման, առաջնային տեղակայման ոչ մեծ բազաների ստեղծման մասով: Այդ պատճառով, Հարավային Կովկասը պետք է առավել ադեկվատ դառնա տվյալ գեոռազմավարական խնդիրներին:

      Իգոր Մուրադյան

    15. #45
      Registered User
      Join Date
      May 2011
      Posts
      7,689

      Re: Regional geopolitics

      Հայաստանը բարդ խաղի մեջ


      Ներկայում Հայաստանում նկատվում է երեք հիմնական ինտրիգ՝ իշխող կուսակցության վերախմբավորում, իշխանության նոր իմիջի ձեւավորում եւ իրական էլիտայի ռոտացիա; նոր ակտուալ ընդդիմության ձեւավորում, քաղաքական ու տնտեսական էլիտայի առանձին խմբերի բեւեռացում; քաղաքական ղեկավարության արեւմտամետ կուրսի ուժեղացում, ինչն ավելի ու ավելի շատ է ազդում ներքին գործընթացների վրա:

      Մի քանի տարի առաջ, նախքան վերջին նախագահական ընտրությունը, ակնհայտ էին դարձել ԱՄՆ եւ նրա գործընկերների մտադրությունները՝ Հայաստանին շնորհել աշխարհքաղաքական նոր կարգավիճակ: Հայաստանին «տանում են», եւ դա առայժմ լավ է, քանի որ յուրաքանչյուր երկիր պատմության առանձին ժամանակաշրջաններում կարիք է ունենում «տարվելու» առավել ազդեցիկ գործընկերների կողմից:

      Կցանկանայինք հավատալ, որ Հայաստանի քաղաքական ղեկավարությունը կօգտվի այդ իրավիճակից լավագույնս, հանուն երկրի շահերի: Սակայն, ամեն դեպքում, որքան էլ բարենպաստ լինի «տարվելու» սցենարը, նման մոտեցումը դառնում է թերարժեք եւ պահանջում է դերերի եւ առաջնահերթությունների վերադասավորում:

      Սակայն, ներկայիս սցենարներն այնքան էլ անվտանգ չեն: Օրինակ, մեր ղեկավարության արարքների՝ մեր կողմից ընկալումը նկատելի տարբերվում է արտաքին գործընկերների ընկալումից: Օրինակ, Սերժ Սարգսյանի ուղեւորությունը Վաշինգտոն-Փարիզ-Վարշավա երթուղով եւ պաշտպանության նախարարի այցը Բրյուսել առաջացրել է ոչ միայն պարզապես մտահոգություն, այլեւ «գլխացավանք» Մոսկվայում, եւ դա հայկական զինված ուժերի զորահանդեսին ռուսական զորախմբի մասնակցության դեպքում:

      Եթե Սահակաշվիլին լիովին կանխատեսելի է սպասումների մասով, ապա Սերժ Սարգսյանը դարձել է Մոսկվայի համար գլխավոր ինտրիգը: Եւ հարցը ոչ թե առանձին այցերի մեջ է, այլ նրանում, որ ԱՄՆ կառուցել է բավական ամբողջական քաղաքականություն Հայաստանի եւ հայկական գործոնի հանդեպ: Եւ եթե նույնիսկ քաղաքական-տրամաբանական որոշակի գոտում ԱՄՆ եւ Ռուսաստանի շահերը համակարգային համընկնում են, եւ նրանք ստիպված են լինելու Հայաստանը ամրացնել թե տնտեսապես, թե ռազմատեխնիկական առումով, Ռուսաստանն, այսպես թե այնպես, զգուշանում է ամերիկյան ծրագրերում Հայաստանի համամասնակցությունից, թե Թուրքիայի հետ հարաբերության առումով, թե Հարավային Կովկասում:

      Սա առանձին մեծ թեմա է, սակայն արժե ենթադրել, որ Հայաստանը դառնում է կարեւոր գործոն ԱՄՆ եւ Ֆրանսիայի քաղաքականության մեջ, Թուրքիային զսպելու մասով, ինչպես նաեւ կատարում է Հարավային Կովկասում հավասարակշռողի դերը:

      Սա բավական բարդ ու ռիսկային խաղ է, եւ ի վիճակի՞ է արդյոք ներկայիս հայկական էլիտան դառնալ գործընկեր եւ մնալ ընդամենը որպես «գործոն» այս խաղում, եւ նաեւ ճիշտ ժամանակին դուրս գալ խաղից, եթե այն դառնա անթույլատրելի:

      Հայաստանում իրական քաղաքական պայքարի երկարատեւ բացակայությունից հետո եկել է ազգայնական կուսակցության ձեւավորման ժամանակը, քանի որ նման կուսակցությունը վաղուց բացակայում է հայկական իրականության մեջ: Քաղաքական-կուսակցական կոնֆիգուրացիան երկրում, ընդհանուր առմամբ, բավական ողբալի է, եւ գոյություն ունեցող կուսակցությունները բացարձակապես ի վիճակի չեն քաղաքականության մեջ առաջ մղել կարեւոր գաղափարներ:

      Հայկական քաղաքական ազգայնականությունը դարձել է գոյատեւման եւ որոշակի զարգացման կարեւորագույն պայման, սակայն, ընդհանուր առմամբ, Ղարաբաղի պատերազմից հետո այն ակնհայտ ֆիասկո է կրել: Հայաստանի քաղաքական կուսակցություններն ու խմբերն արել են ամեն ինչ, որպեսզի թաղեն ազգայնականության գաղափարը, ընդ որում համագործակցելով ում հետ ասես, բացի սեփական ժողովրդից:

      Բոլորը շատ էին ուզում դառնալ պառլամենտական եւ պսեւդոլիբերալ տիպի սովորական կուսակցություններ: Բոլորը սովորելու տեղ ունեին, քանի որ անկախության առաջին տարիներից ներդրվեց քաղաքական նացիոնալիզմի ճնշման ու վարկաբեկման կայուն պրակտիկա: Ընդ որում, պատճառները լիովին հասկանալի են եւ չարժե կրկնվել այս թեմայով:

      Հայ հասարակության մեջ միշտ կային մարդիկ, որոնք ընդունակ են վերակազմավորել հասարակության մի մասին եւ իրենց հետեւից տանել ազգայնական տրամադրված մարդկանց: Հայաստանում դա ֆիքսված խմբեր են, որոնք շատ որոշակի եւ ավանդական ոգով մոտիվացված են: Գաղափարներ ու վերլուծություններ բավականաչափ կան, այդ ամենը բազմիցս պարզաբանվել եւ ճշտվել է: Ժամանակն է վճռական քայլ անելու եւ ստեղծելու ազգայնական կուսակցություն հավակնոտ բնույթով: Սակայն չպետք է այդ կուսակցության ստեղծումը կողմնորոշված լինի առաջիկա ընտրություններին: Ամեն գնով եւ գնի համար ընտրությունը քաղաքական ազգայնականության մահն է:

      Իգոր Մուրադյան

    Page 3 of 232 FirstFirst 1234561353103 ... LastLast

    Thread Information

    Users Browsing this Thread

    There are currently 2 users browsing this thread. (0 members and 2 guests)

    Similar Threads

    1. Do you think Turkey has become a regional Leader?
      By jameson in forum General News
      Replies: 106
      Last Post: 05-10-2016, 07:19 AM
    2. ARF holds regional meeting in French parliament
      By A.R. in forum Armenian News
      Replies: 1
      Last Post: 06-03-2004, 12:47 PM

    Posting Permissions

    • You may not post new threads
    • You may not post replies
    • You may not post attachments
    • You may not edit your posts
    •